Ngày 11/4, Bộ Công an triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán, tiêu thụ sữa bột giả với quy mô lớn nhất từ trước tới nay trên địa bàn TP Hà Nội và các tỉnh lân cận. Gần 600 nhãn hiệu sữa bột không rõ nguồn gốc, làm giả thành phần, gắn mác sản phẩm dinh dưỡng cao cấp nhưng thực chất chứa nguyên liệu rẻ tiền, đã được lưu hành rộng rãi trên khắp cả nước từ tháng 8/2021 đến nay. Đây là các sản phẩm dành cho người bệnh tiểu đường, suy thận, trẻ sinh non, phụ nữ mang thai...

Sau vụ sữa giả, Công an tỉnh Thanh Hóa lại khiến dư luận choáng váng khi triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc tân dược giả với quy mô lớn trên phạm vi toàn quốc, bắt giữ 14 đối tượng về tội "Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc phòng bệnh, thuốc chữa bệnh". Trong số 21 loại sản phẩm đã bị cơ quan Công an bắt giữ có 4 loại giả thuốc tân dược (gồm: 44 hộp Tetracyclin, 40 hộp Clorocid, 49 hộp Pharcoter, 52 hộp Neo-Codion); còn lại là 39.323 hộp gồm 17 loại sản phẩm giả nghi là thuốc đông dược, sản phẩm có nhãn ghi mục đích sử dụng như thuốc chữa bệnh.

Vụ sữa giả, thuốc giả một lần nữa đặt ra yêu cầu cấp thiết về đạo đức kinh doanh, về việc thực thi nghiêm túc pháp luật, và về sự đồng hành của toàn xã hội trong việc bảo vệ những người tiêu dùng yếu thế. Dù nhiều năm nay, các cơ quan chức năng đã vào cuộc quyết liệt để triệt phá các tổ chức, cá nhân làm hàng giả, hàng kém chất lượng, đặc biệt là các loại sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng. Các biện pháp chế tài cũng đã nghiêm khắc và đang có đề xuất tăng nặng. Đặc biệt, các nhà sản xuất, kinh doanh đều cam kết sản phẩm của mình hướng tới người tiêu dùng, vì người tiêu dùng, vậy tại sao hàng giả, hàng kém chất lượng vẫn có chỗ để tồn tại và đơn vị nào sẽ là chịu trách nhiệm về những vụ việc như vậy?

Ngay sau khi vụ việc được đưa ra ánh sáng, nhiều câu hỏi được đặt ra đối với các cơ quan liên quan như Bộ Công thương, Bộ Y tế.

Ở góc độ quản lý của ngành, Bộ Y tế cho biết, hằng năm Bộ này đều ban hành kế hoạch hậu kiểm trên toàn quốc. Trên cơ sở đó, các bộ, ngành và địa phương triển khai kế hoạch riêng, trong đó tập trung vào xử lý nghiêm các hành vi quảng cáo sai sự thật, gây nhầm lẫn, lừa dối người tiêu dùng.

Ngoài ra, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) liên tục đưa ra các khuyến cáo cũng như hướng dẫn người tiêu dùng kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, trên nhãn sản phẩm hoặc nhãn phụ (đối với sản phẩm nhập khẩu) đảm bảo có đầy đủ các thông tin để lựa chọn sản phẩm an toàn.

Đối với thuốc, Bộ Y tế nhấn mạnh, thuốc chữa bệnh là loại hàng hóa đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người bệnh, do vậy yêu cầu quản lý nghiêm ngặt. Các hoạt động sản xuất, kinh doanh, buôn bán, sử dụng thuốc phải tuân thủ nguyên tắc, tiêu chuẩn được quy định tại Luật Dược và các văn bản pháp luật liên quan. Đồng thời khẳng định, trong thời gian vừa qua, các cơ quan quản lý, thanh tra, kiểm tra chất lượng thuốc đã thường xuyên tiến hành kiểm tra thị trường, tiến hành lấy mẫu thuốc để kiểm tra chất lượng và đã phát hiện một số vụ việc buôn bán thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc.

Mặc dù công tác đấu tranh phòng chống thuốc giả, thuốc kém chất lượng đã đạt được nhiều tiến bộ (tỷ lệ thuốc giả, thuốc kém chất lượng có xu hướng giảm thấp). Tuy nhiên, các hành vi vi phạm liên quan đến sản xuất, buôn bán thuốc giả vẫn chưa được xử lý triệt để, vẫn còn có những vụ việc xảy ra như vụ Công an tỉnh Thanh Hóa phát hiện vừa qua.

Liên quan đến sữa giả, thuốc giả, mới đây Bộ Công thương đã chỉ đạo các cơ quan chức năng khẩn trương rà soát, kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các cơ sở kinh doanh thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên địa bàn, thu hồi các loại thuốc giả, thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả đã được phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo đúng quy định.

Đặc biệt, trước những vụ việc gây rúng động, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Công an tập trung đẩy nhanh tiến độ điều tra, sớm đưa ra kết luận về vụ việc sản xuất, buôn bán thuốc chữa bệnh giả, thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả. Đây là hành động cần thiết và kịp thời vì quyền lợi, sức khỏe của người tiêu dùng và niềm tin của người dân đối với cơ quan quản lý Nhà nước.

Trước vấn nạn thực phẩm giả, thuốc giả có thể thấy, sức khoẻ của người dân đang bị đe dọa. Nhiều đối tượng bất chấp tất cả để kinh doanh, trục lợi trên sức khỏe và niềm tin của người tiêu dùng. Hành vi này không chỉ đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, mà còn hủy hoại nghiêm trọng niềm tin vào hệ thống pháp luật, vào năng lực quản lý nhà nước cũng như đạo đức kinh doanh.

Hiện nay, quy định của pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng được thể hiện rõ ràng tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 có hiệu lực từ ngày 1/7/2024. Luật được đánh giá là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ người tiêu dùng, với những quy định cụ thể, rõ ràng. Theo đánh giá, Luật đã mở rộng và cụ thể hóa các quyền cơ bản của người tiêu dùng: Quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền được cung cấp thông tin chính xác, trung thực về hàng hóa, dịch vụ; quyền được lựa chọn, khiếu nại, tố cáo, khởi kiện, và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Đây là cơ sở pháp lý để người tiêu dùng chủ động bảo vệ mình trước các hành vi vi phạm.

Mặc dù vậy, trong bối cảnh này, nhiều ý kiến cho rằng, bên cạnh việc hoàn thiện các quy định của pháp luật, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Nhà nước trong việc quản lý, phát hiện và xử lý sai phạm là hết sức cần thiết. Về phía người tiêu dùng cần chủ động bảo vệ mình, cần tỉnh táo, là những nhà tiêu dùng thông thái trong đánh giá và lựa chọn sản phẩm cho bản thân và gia đình.

Để bảo vệ sức khỏe, nhiều chuyên gia khuyến cáo người dân nên tự trang bị cách thức để hạn chế việc sử dụng phải hàng giả, hàng kém chất lượng. Đồng thời chỉ nên sử dụng sữa, thuốc, thực phẩm chức năng... khi cần thiết.