Sáng 17/1, Hội thảo Khoa học phát triển hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã khai mạc tại Hà Nội với sự tham gia của gần 400 đại biểu, chuyên gia, diễn giả trong và ngoài nước.

Đường sắt đô thị là… trục “xương sống”

Ông Trần Sỹ Thanh, Chủ tịch UBND TP Hà Nội nhấn mạnh: Thủ đô Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là 2 đô thị đặc biệt, 2 đầu tàu kinh tế của cả nước, giữ vai trò trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học và an ninh quốc phòng, cũng là 2 đô thị có diện tích và dân số lớn nhất cả nước.

Cùng với xu thế phát triển, giao thông công cộng ngày càng có vai trò quan trọng, nhất là đối với các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Trong đó, hệ thống đường sắt đô thị được coi là trục “xương sống” của mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông.

“Việc đầu tư sớm, vận hành hiệu quả hệ thống đường sắt đô thị sẽ nâng cao tỷ trọng vận tải hành khách công cộng, giảm phương tiện giao thông cá nhân, từ đó đem lại hiệu quả tích cực trong phát triển kinh tế-xã hội, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, ùn tắc và tai nạn giao thông...” - Chủ tịch Hà Nội phân tích.

Ông Trần Sỹ Thanh, Chủ tịch UBND TP Hà Nội: Hệ thống đường sắt đô thị được coi là trục “xương sống” của mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông. Ảnh: HH

Theo ông Trần Sỹ Thanh, thời gian vừa qua, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã và đang dành nguồn lực để đầu tư xây dựng các dự án đường sắt đô thị. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn gặp nhiều khó khăn, thách thức, đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu các giải pháp, hoàn thiện cơ chế, chính sách

Bên cạnh đó, cần tìm hiểu, học tập những kinh nghiệm, phương thức mới, “đột phá” nhằm triển khai đồng bộ và sớm hoàn chỉnh mạng lưới đường sắt đô thị theo Kết luận số 49-KL/TW ngày 28/2/2023 của Bộ Chính trị, đáp ứng sự nhu cầu và mong mỏi của người dân.

Chia sẻ về vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường dẫn Kết luận 49 về định hướng phát triển giao thông vận tải đường sắt Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trong đó có đề ra mục tiêu hoàn chỉnh mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Kết luận 49 yêu cầu, 2 TP phải đạt mục tiêu hoàn chỉnh mạng lưới đô thị trong 12 năm. Theo ông Cường, đây là một thách thức to lớn và nếu tiếp tục triển khai với cách làm tương tự như trong 20 năm qua thì không thể hoàn thành được mục tiêu này.

Do đó, lãnh đạo 2 TP đều xác định sẽ phối hợp chặt chẽ, quyết liệt, tạo đột phá trong việc xây dựng đường sắt đô thị.

Nếu có cơ chế đặc thù, chỉ mất 10 năm để hoàn thiện

Đứng trước thực tế hiện nay, ông Đặng Huy Đông - Chủ tịch Viện Nghiên cứu Quy hoạch và Phát triển cho rằng, các cơ quan Trung ương cần “may đo” cho riêng Hà Nội và TP Hồ Chí Minh một khung khổ pháp lý mới, cho phép 2 TP được thực hiện các cơ chế đặc thù, cơ chế vượt trội cho việc phát triển đường sắt đô thị nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội nói chung.

Ông Đặng Huy Đông - Chủ tịch Viện Nghiên cứu Quy hoạch và Phát triển  cho rằng, các cơ quan Trung ương cần “may đo” cho riêng Hà Nội và TP Hồ Chí Minh một khung khổ pháp lý mới... Ảnh: HH

Ông Đặng Huy Đông nêu 14 cơ chế giải pháp và 1 cơ chế vượt trội để phát triển đường sắt đô thị cho 2 TP lớn nhất cả nước. Trong đó, nhấn mạnh đến việc phân cấp, ủy quyền cho 2 TP được ban hành các tiêu chí và tiêu chuẩn về đô thị, trình tự thủ tục riêng về điều chỉnh quy hoạch liên quan đến hệ thống đường sắt đô thị gắn liền với phát triển chỉnh trang đô thị lân cận các nhà ga.

Ông Đông cũng cho rằng, Quốc hội cho phép 2 TP được xác định dự án đường sắt đô thị gắn liền khu vực giao thông công cộng (TOD) lân cận các nhà ga là dự án đầu tư công để kết hợp phát triển, chỉnh trang đô thị và đấu giá đất tạo nguồn thu ngân sách nhằm đầu tư hệ thống Metro.

Mỗi TP được tổ chức đấu giá quyền thực hiện dự án TOD sau khi hỗ trợ giải phóng mặt bằng thu hồi đất. Cho phép TP được giữ lại tiền thu từ đất để đầu tư trực tiếp cho hệ thống Metro thông qua đấu giá quyền phát triển dự án khu đô thị TOD.

Cùng với đó, Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư 1 dự án đường sắt đô thị gắn liền với TOD cho toàn bộ kế hoạch xây dựng đường sắt đô thị; phân cấp ủy quyền cho 2 TP phê duyệt và triển khai dự án theo cơ chế áp dụng chung…

Ông Đặng Huy Đông nhận định, nếu có những cơ chế đặc thù, việc hoàn thiện đường sắt đô thị đối với 2 TP chỉ mất khoảng 10 năm.

Theo quy hoạch hiện nay, Hà Nội sẽ có 10 tuyến đường sắt đô thị, trong đó có 9 tuyến chính và 1 tuyến nối các đô thị vệ tinh, với tổng chiều dài 417,8km, trong đó có 75,6km đi ngầm.

Tuyến số 1: Yên Viên - Ngọc Hồi dài 38,7km; tuyến số 2: Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo dài 35,2km; tuyến số 2A: Cát Linh - Hà Đông dài 14km; tuyến số 3: Nhổn - Hoàng Mai dài 48km; tuyến số 4: Đông Anh - Mê Linh dài 54km; tuyến số 5: Văn Cao - Hòa Lạc dài 39km; tuyến số 6: Nội Bài - Tây Ngọc Hồi dài 43km, kết nối với tuyến số 4; tuyến số 7: Hà Đông - Mê Linh dài 35km; tuyến số 8: Hoài Đức - Gia Lâm dài 28km...

Tuy nhiên, đến thời điểm này, Hà Nội mới chỉ hoàn thành được 13km tuyến 2A Cát Linh - Hà Đông và đang thi công 12,5km của tuyến số 3 đoạn Nhổn - ga Hà Nội.