Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị đã xác định rõ vai trò then chốt của khu vực kinh tế tư nhân và nhấn mạnh tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ như một động lực để thúc đẩy tăng trưởng. Là một trong những đột phá chiến lược để nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân.

Kinh tế tư nhân – động lực quan trọng nhưng còn “khát” công nghệ

Theo Nghị quyết số 68, sau gần 40 năm đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân hiện có khoảng hơn 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, góp phần xóa đói, giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thiếu vốn, thiếu nhân lực chất lượng cao và đặc biệt là thiếu năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ.

Nhiều doanh nghiệp còn duy trì mô hình sản xuất thủ công, gia công đơn lẻ, phụ thuộc vào lao động giá rẻ, chưa tạo ra nhiều giá trị gia tăng. Hạn chế về năng lực công nghệ khiến doanh nghiệp tư nhân khó cạnh tranh trên thị trường khu vực và toàn cầu, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ bị tụt hật trong nền kinh tế tri thức.

Một số doanh nghiệp đã tiếp cận công nghệ mới, chuyển đổi số, áp dụng quản trị hiện đại, đã chủ động “bắt sóng” xu hướng đổi mới sáng tạo để vươn lên, như: Tập đoàn TH True Milk đã ứng dụng công nghệ quản lý trang trại thông minh 4.0 trong ngành nông nghiệp sạch; Công ty cổ phần nhựa Bình Minh đã đổi mới dây chuyền sản xuất thông minh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và tối ưu chi phí…

Đổi mới sáng tạo – động lực của sự phát triển bền vững

Đổi mới sáng tạo trong kinh tế tư nhân không chỉ giới hạn ở việc ứng dụng công nghệ mới mà còn bao gồm việc tái cấu trúc mô hình quản trị, đổi mới sản phẩm, dịch vụ, quy trình sản xuất, tiếp cận thị trường và phương thức vận hành. Điều này giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và tận dụng hiệu quả các nguồn lực.

Đổi mới sáng tạo giúp doanh nghiệp tiết kiệm tài nguyên, giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, từ đó góp phần vào tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Thay vì phát triển dựa trên lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên, các doanh nghiệp tư nhân ngày càng hướng tới các giải pháp công nghệ cao, sản phẩm thân thiện với môi trường và mô hình kinh doanh tuần hoàn.

Nhận thức được vai trò quan trọng của đổi mới sáng tạo, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo như: Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư; Quyết định số 130/QĐ-TTg ngày 27/01/2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao đến năm 2030; Quyết định số 569/QĐ-TTg ngày 11/5/2022 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia…

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, việc ứng dụng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ chuỗi khối (Blockchain)… không chỉ giúp doanh nghiệp tăng hiệu quả sản xuất mà còn tăng cường minh bạch hóa hoạt động, quản lý tài chính và kiểm soát rủi ro. Đặc biệt, trong thời đại số, năng lực đổi mới sáng tạo không chỉ là lợi thế cạnh tranh mà còn là “vũ khí” giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, tạo niềm tin đối với người tiêu dùng, đối tác và cơ quan quản lý.

Khoa học công nghệ - công cụ để nâng cao minh bạch và hiệu quả quản trị

Trong nhiều năm qua, sự thiếu minh bạch, thông tin không đầy đủ và quản trị yếu kém là những rào cản lớn đối với sự phát triển lành mạnh của kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, các doanh nghiệp có thể từng bước cải thiện quản trị nội bộ, tự động hóa quy trình kế toán, kiểm toán nội bộ, truy xuất nguồn gốc, minh bạch hóa dòng tiền và chuỗi cung ứng.

Đặc biệt, việc ứng dụng các nền tảng công nghệ như ERP (quản trị doanh nghiệp tổng thể), CRM (quản lý quan hệ khách hàng), hệ thống quản lý chất lượng ISO điện tử, phần mềm hóa đơn điện tử, chữ ký số… không chỉ giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn mà còn đáp ứng yêu cầu kiểm tra, giám sát, thanh tra thuận lợi hơn từ phía cơ quan nhà nước.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã áp dụng công nghệ IoT để giám sát chất lượng đất, nước, không khí; sử dụng drone để phun thuốc, theo dõi mùa vụ; ứng dụng Blockchain để truy xuất nguồn gốc, giúp sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu. Những giải pháp đó không chỉ đem lại hiệu quả kinh tế cao mà còn góp phần minh bạch hóa quy trình sản xuất, kinh doanh, giảm thiểu gian lận thương mại và gian lận xuất xứ.

Vai trò của Nhà nước và các cơ quan giám sát, thanh tra

Trong hành trình thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ trong khu vực kinh tế tư nhân, vai trò của Nhà nước là không thể thiếu. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng cởi mở, minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.

Cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp tư nhân như miễn giảm thuế, hỗ trợ lãi suất, trợ giá thiết bị công nghệ, tài trợ quỹ đổi mới sáng tạo, hỗ trợ liên kết doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học…

Đặc biệt, các cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát cần nâng cao năng lực chuyên môn, ứng dụng công nghệ số trong công tác thanh tra, kiểm toán, giám sát hoạt động của doanh nghiệp nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm, nhưng đồng thời cũng tránh làm phiền hà, gây áp lực không cần thiết cho doanh nghiệp.

Việc xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, có sự giám sát hiệu quả và hỗ trợ thiết thực sẽ tạo nền tảng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư đổi mới, đồng thời tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, ngăn chặn các hành vi tiêu cực, gian lận trong khu vực kinh tế tư nhân.

Đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu nếu khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam muốn phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần có sự đồng hành của Nhà nước trong việc tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và đặc biệt là nâng cao hiệu lực, hiệu quả của các cơ quan thanh tra, giám sát để đảm bảo sự công khai, minh bạch và liêm chính trong hoạt động sản xuất, kinh doanh