Thanh toán không dùng tiền mặt càng phổ biến, mang lại nhiều cơ hội cho các công ty tham gia thị trường. Tính đến cuối năm 2023, thanh toán không dùng tiền mặt đạt khoảng 11 tỷ giao dịch, tăng gần 50% so với năm 2022. Tổng giá trị giao dịch đạt hơn 200 triệu tỷ đồng.

Tính đến cuối tháng 12/2023, Ngân hàng Nhà nước đã cấp giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cho 51 tổ chức không phải là ngân hàng cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán trên thị trường.

Một trong số các ứng dụng trung gian thanh toán có doanh thu cao nhất phải kể đến VNPay của Công ty Cổ phần Giải pháp Thanh toán Việt Nam (VNPay). Thế nhưng, dù doanh thu đã vượt mốc tỷ đô nhiều năm qua nhưng VNPay lại nhọc nhằn tìm cách thoát lỗ.

Không chỉ nhọc nhằn tìm cách thoát lỗ, VNPay còn nợ người lao động, nợ bảo hiểm, nợ kinh phí công đoàn. Và, kết quả là đóng góp về chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp tại VNPay là rất thấp.

VNPay thuận lợi trên con đường cung ứng ví điện tử

VNPay thành lập ngày 7/3/2007 tại tầng 8, số 22, phố Láng Hạ, phường Láng Hạ, quận Đống Đa, TP Hà Nội với ngành nghề kinh doanh chính là “bán lẻ theo yêu cầu đặt hàng qua bưu điện hoặc internet”.

Công ty có người đại diện pháp luật là ông Lê Tánh.

Ngày 26/2/2016, công ty tăng vốn điều lệ từ 100 tỷ đồng lên 150 tỷ đồng, cơ cấu cổ đông sáng lập bao gồm: ông Trần Trí Mạnh (sở hữu 28,15% vốn), ông Trần Văn Kỳ (sở hữu 21,67% vốn) và ông Lê Tánh (sở hữu 5% vốn).

Thông tin về cổ đông mới không được tiết lộ.

Sau rất nhiều lần tăng vốn, tới ngày 16/2/2023, vốn điều lệ VNPay đạt gần 3.569 tỷ đồng.

Đáng chú ý, chỉ 2 năm sau khi thành lập, năm 2009, trở thành một trong những công ty đầu tiên được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho phép thực hiện thí điểm cung ứng dịch vụ thanh toán ví điện tử theo Quyết định số 675/QĐ-NHNN.

Đến tháng 10/2015, VNPay chính thức được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Thế nhưng, tới ngày 7/8/2018, nghĩa là sau 11 năm hoạt động, sau 3 năm được cấp giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, tổng số lao động của VNPay chỉ là… 10 người, theo thông tin thuế.

Dù chỉ có hơn 10 người nhưng VNPay đã và đang phát triển một hệ sinh thái thông qua việc hợp tác với hàng chục ngân hàng liên kết, hàng trăm ngàn doanh nghiệp hợp tác ở các lĩnh vực hàng không, taxi, tàu, xe chuyến, doanh nghiệp bán lẻ, bóng đá, khu vui chơi, mở rộng và đưa sản phẩm dịch vụ đối tác lên kênh số mobile banking, ví điện tử...

Từ đó, công ty phát triển các dịch vụ như: Apple Pay, ví VNPay, Taxi, Mobile Banking, VnShop, đặt vé xem phim…

“Thắt lưng buộc bụng” để tránh lỗ

VNPay đã nhanh chóng vươn lên và đạt vị thế “ông lớn” trong ngành trung gian thanh toán. Vài năm trước, VNPay trở nên rất phổ biến trong mảng “quẹt” thanh toán, giúp VNPay chiếm được thị phần không nhỏ. Tuy nhiên, kể từ cuối năm 2022, đầu năm 2023, sự xuất hiện VietQR đã khiến thị phần của VNPay bị suy giảm rõ nét.

Dù vậy, VNPay vẫn ghi nhận doanh thu tăng trưởng mạnh và lập kỷ lục trong lịch sử hoạt động của công ty. Thế nhưng, VNPay vẫn phải chật vật “thắt lưng buộc bụng” để tránh một năm thua lỗ thảm.

Cụ thể: Doanh thu về bán hàng và cung cấp dịch vụ năm 2023 của VNPay lên đến 31.188 tỷ đồng (khoảng 1,24 tỷ USD), tăng 1.251 tỷ đồng, tương đương 4,2% so với năm 2022.

Lợi nhuận sau thuế năm 2023 thậm chí còn đi lên mạnh hơn khi tăng 244 tỷ đồng, tương đương 12,8 lần lên 263 tỷ đồng. Thế nhưng, đà tăng trưởng này có được chủ yếu từ việc VNPay thực hiện chính sách thắt lưng buộc bùng và ôm tiền đi… gửi ngân hàng.

Theo đó, năm 2023, VNPay ghi nhận doanh thu hoạt động tài chính lên đến 172 tỷ đồng, tăng mạnh so với con số 31 tỷ đồng của năm 2022. Trong đó, phần lớn là tiền lãi tiền gửi và tiền cho vay.

Ngoài ra, trong năm 2023, mặc dù doanh thu tăng đáng kể nhưng VNPay lại giảm mạnh chi phí bán hàng. Chỉ tiêu này đã giảm 482 tỷ đồng, tương đương 21,6% so với năm 2022 xuống 1.749 tỷ đồng. Nếu chi phí này không giảm, VNPay đã thua lỗ tới 219 tỷ đồng.

Có thể thấy VNPay lãi rất mỏng. Tỷ suất lợi nhuận sau thuế/vốn chủ sở hữu năm 2023 và 2022 chỉ là 5,6% và 0,63%. Kết quả là Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp mà doanh nghiệp có tổng tài sản vượt mốc 7.000 tỷ đồng là rất khiêm tốn, chỉ đạt 68,3 tỷ đồng (năm 2023) và 496 triệu đồng (năm 2022).

Âm dòng tiền, nợ người lao động, nợ bảo hiểm

Mặc dù lợi nhuận tăng đột biến nhưng do đà tăng không đến từ hoạt động kinh doanh chính mà đến từ hoạt động tài chính nên dòng tiền của VNPay không những không “khỏe” mà thậm chí còn khá “yếu”.

Tại ngày 31/12/2023, lưu chuyển tiền thuần trong năm của VNPay là âm 262 tỷ đồng. Trong đó, đáng chú ý nhất là lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư âm tới 2.971 tỷ đồng. Nguyên nhân chính là VNPay ôm ngàn tỷ đồng đi cho vay.

Ôm ngàn tỷ đồng đi cho vay nhưng VNPay lại ghi nhận thuế và các khoản phải nộp Nhà nước tăng từ 35 tỷ đồng lên 84 tỷ đồng; phải trả người lao động tăng từ 80 tỷ đồng lên 132 tỷ đồng.

Đáng chú ý, VNPay có 416 triệu đồng phải trả về kinh phí công đoàn… 528.000 đồng phải trả về Bảo hiểm xã hội và 66.000 đồng phải trả bảo hiểm thất nghiệp.