Nghị quyết Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã đưa ra nhiều quyết sách lớn mang tính đột phá, trong đó có Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam mở ra cơ hội lớn cho các nhà đầu tư tham gia vào dự án này.

Nghị quyết quyết nghị, đồng ý với đề xuất của Chính phủ tại Tờ trình số 573/TTr-CP ngày 23/6/2025 về hình thức đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam. Chấp thuận bổ sung hình thức đầu tư theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư và đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư cho Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam bên cạnh hình thức đầu tư công. Giao Chính phủ tổ chức lựa chọn hình thức đầu tư, nhà đầu tư theo quy định. Trường hợp có cơ chế, chính sách khác vượt thẩm quyền của Chính phủ thì báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định.

Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, cùng với quan điểm đột phá của Chính phủ, đã tạo bệ phóng mạnh mẽ để tư nhân tham gia các công trình hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là trong lĩnh vực đường sắt cao tốc và metro.

Theo các chuyên gia, Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 198 của Quốc hội và Chương trình hành động của Chính phủ đều thể hiện rõ quan điểm nhất quán: đặt niềm tin vào khu vực kinh tế tư nhân. Điều này đã mở ra một không gian mới cho doanh nghiệp tư nhân tham gia các lĩnh vực trọng yếu, trong đó có đường sắt cao tốc.

Việc đăng ký làm đường sắt cao tốc Bắc - Nam cho thấy một điều rất rõ, khi cơ hội được mở ra, các doanh nghiệp nội lập tức thể hiện tinh thần chủ động và năng lực đáp ứng.

Đây là tín hiệu tích cực vì vừa tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh vừa chứng minh rằng có những doanh nghiệp đủ năng lực sẵn sàng đảm nhận vai trò làm dự án quy mô lớn khi đất nước cần.

Rất nhiều Dự án đường sắt đang chờ Doanh nghiệp Việt. Ảnh: MH

Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, hiện đã có một số Nhà đầu tư đăng ký làm đường sắt cao tốc Bắc - Nam như: Tập đoàn Trường Hải (THACO); Công ty CP Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc VinSpeed…

Theo đề xuất, THACO sẽ đầu tư dự án với tổng vốn khoảng 61,35 tỉ USD, trong đó 20% là vốn tự có và huy động hợp pháp trong nước, tương đương 12,27 tỉ USD. 80% còn lại gần 49,08 tỉ USD sẽ vay từ các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước.

THACO kỳ vọng hoàn thành toàn tuyến trong 7 năm, vừa đảm bảo tiến độ, vừa tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong nước học hỏi, tiếp nhận công nghệ, tiến tới tự chủ.

THACO đề xuất không chỉ muốn đầu tư một tuyến đường sắt mà muốn cùng Nhà nước kiến tạo ngành công nghiệp đường sắt, luyện kim, cơ khí chế tạo, công nghiệp số… và các ngành nền tảng cho sự phát triển bền vững, tự cường của đất nước.

Công ty cổ phần đầu tư và phát triển đường sắt cao tốc VinSpeed đã chính thức đăng ký đầu tư dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam.

Dự án có vốn đầu tư khoảng 1.562.000 tỉ đồng (khoảng 61,35 tỉ USD), không bao gồm chi phí bồi thường, hỗ trợ di dời, tái định cư để giải phóng mặt bằng.

Trong đó, VinSpeed chịu trách nhiệm thu xếp 20% tổng vốn đầu tư của dự án, tương đương 312.330 tỉ đồng (khoảng 12,27 tỉ USD).

80% số còn lại (không bao gồm chi phí bồi thường, hỗ trợ di dời, tái định cư để giải phóng mặt bằng), VinSpeed đề xuất vay vốn nhà nước không tính lãi suất trong vòng 35 năm kể từ ngày giải ngân.

Hiện các doanh nghiệp đang gấp rút tiến hành các thủ tục cần thết theo quy định để đệ trình Chính phủ xem xét quyết định.

PGS.TS Trần Đình Thiên, ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, trong thời gian qua, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã bứt phá mạnh mẽ, cho thấy khả năng thành công trên nhiều phương diện: tài chính, quản trị và công nghệ; từ sản xuất ô tô, công nghệ cao, đến làm hầm xuyên núi, lấn biển, xây dựng đô thị thông minh... Đặc biệt, họ không chỉ là nhà thầu, mà doanh nghiệp còn đảm nhận vai trò nhà đầu tư - quản lý và dẫn dắt toàn bộ dự án.

"Phải đặt niềm tin, trao cơ hội và tạo điều kiện mạnh mẽ cho doanh nghiệp trong nước để từng bước hình thành các tập đoàn đủ sức cạnh tranh toàn cầu. Đây không chỉ là thực hiện một vài dự án lớn, mà còn là thay đổi tư duy quản trị, chuyển sang một mô hình phát triển mới trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, giám sát và đảm bảo các điều kiện cần thiết để mọi nguồn lực được phát huy hiệu quả cao nhất", PGS.TS Trần Đình Thiên nói.

PGS.TS Trần Đình Thiên cũng lưu ý trao niềm tin không đồng nghĩa với việc "khoán trắng" hay để tình trạng thân hữu chi phối. Việc lựa chọn doanh nghiệp phải dựa trên nguyên tắc minh bạch, năng lực thực chất và hiệu quả dự án là mục tiêu tối thượng. Phải đảm bảo người tốt nhất được chọn, có đủ năng lực quản trị và trách nhiệm để hoàn thành nhiệm vụ.

Nhiều Doanh nghiệp đã đăng ký đầu tư vào Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam. Ảnh: MH

PGS.TS Bùi Tất Thắng (nguyên viện trưởng Viện Chiến lược phát triển - Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chủ tịch Hội Phát triển hợp tác kinh tế Việt Nam - ASEAN) cho biết, những chỉ đạo quyết liệt, những định hướng mang tính chiến lược và đúng đắn trong giai đoạn hiện nay nhằm tháo gỡ những khó khăn rào cản, tạo động lực thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển trở thành trụ cột của nền kinh tế.

PGS.TS Bùi Tất Thắng cho biết, trong lịch sử, châu Âu phát triển được là nhờ chế độ cổ phần, không phải nhờ ngân sách nhà nước. Điều đó cho thấy khu vực tư nhân hoàn toàn có thể đóng vai trò tiên phong trong kiến thiết hạ tầng giao thông, nếu có cơ chế phù hợp.

Sự tham gia của khu vực tư nhân là hết sức cần thiết để chấm dứt tình trạng thiếu cạnh tranh còn tồn tại trong một số lĩnh vực cho đến ngày nay. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là phải lựa chọn đúng nhà đầu tư và đảm bảo rằng họ thực hiện đúng các cam kết.

"Muốn vậy, phải thiết lập các cơ chế hợp đồng theo chuẩn mực quốc tế giữa Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Nếu lần này chúng ta lựa chọn được nhà đầu tư tư nhân đủ năng lực và triển khai thành công dự án đường sắt thì đây sẽ là một bước đột phá lớn, không chỉ trong thực tiễn mà còn về mặt nhận thức. Cá nhân tôi kỳ vọng và rất mong chờ sự thành công của đột phá này", ông Thắng khẳng định.

Theo TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, các cơ chế chính sách mới đang được xây dựng và hoàn thiện sẽ mở đường cho sự phát triển của đường sắt cao tốc và đường sắt đô thị tại Việt Nam. Đặc biệt, việc thu hút tư nhân đầu tư vào các dự án trọng điểm quốc gia theo nghị quyết 68 được xem là chính sách sống còn trong giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng.

Số lượng dự án đường sắt quốc gia cùng các tuyến đường sắt đô thị cần nguồn vốn rất lớn, do đó việc huy động nguồn lực tư nhân cùng tham gia là tất yếu để giảm gánh nặng ngân sách nhà nước.

"Có tư nhân đầu tư, Nhà nước chỉ cần tập trung quản lý về chủ trương và tiến độ, không cần trực tiếp xây dựng hay vận hành. Phải mạnh dạn giao cho tư nhân làm nhanh, làm sớm, đừng ngại ngần hay quá lo lắng. Nếu chần chừ, các dự án sẽ tiếp tục chậm tiến độ và giấc mơ về mạng lưới giao thông hiện đại sẽ mãi xa vời", ông Thuận nhấn mạnh.