Tuy nhiên, thực tế ở nhiều địa phương cho thấy, niềm vui chưa trọn vẹn khi tình trạng “lạm thu” vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức biến tướng. Từ việc thu tiền vệ sinh, bảo dưỡng điều hòa, đến lắp camera, mua tivi, máy chiếu…, không ít phụ huynh bức xúc vì những khoản đóng góp ngoài quy định. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường giám sát, trong đó vai trò của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và các tổ chức thành viên càng trở nên quan trọng.

Phụ huynh ở Hà Nội phản ánh việc phải đóng tiền “thuê điều hòa” từ đơn vị bên ngoài; tại Hải Phòng, trường học thu phí “bảo dưỡng điều hòa” 200.000 đồng/năm/học sinh; ở Cần Thơ, nhiều trường đồng loạt yêu cầu phụ huynh góp tiền lắp camera. Không ít nơi, các lớp ngoại khóa mở ra với mức thu cao gấp nhiều lần học phí trước đây, khiến phụ huynh không có sự lựa chọn thực sự.

Trong khi đó, bản thân nhiều giáo viên cũng bị đặt vào thế khó. Có giáo viên chia sẻ, nếu không vận động phụ huynh đóng góp để mua sắm thiết bị thì bị Ban giám hiệu nhắc nhở, còn nếu vận động thì ái ngại vì biết phụ huynh nhiều gia đình hoàn cảnh khó khăn.

Để chấn chỉnh tình trạng trên, cùng với sự vào cuộc của ngành Giáo dục, MTTQ và các tổ chức thành viên cần phát huy mạnh mẽ vai trò giám sát, phản biện xã hội. Theo chức năng được Hiến pháp và pháp luật giao, MTTQ đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, trong đó có phụ huynh học sinh.

Hoạt động giám sát của MTTQ được thực hiện xuyên suốt từ đầu đến cuối năm học. Ở giai đoạn lập kế hoạch, MTTQ xã, phường có thể tham dự hoặc cử đại diện dự các cuộc họp đầu năm, yêu cầu nhà trường công khai danh mục thu – chi, đối chiếu với các khoản cấm thu. Trong quá trình triển khai, MTTQ phối hợp với HĐND, UBND, phòng giáo dục để kiểm tra đột xuất hoặc định kỳ; đồng thời tiếp nhận phản ánh từ phụ huynh, giáo viên qua hòm thư, đường dây nóng. Với Ban đại diện cha mẹ học sinh, MTTQ giám sát chặt chẽ để không vượt quá thẩm quyền, không thu hộ nhà trường. Khi có dấu hiệu ép buộc, MTTQ có quyền kiến nghị chính quyền xử lý.

Không dừng ở đó, MTTQ còn tổ chức đối thoại ba bên giữa phụ huynh – nhà trường – chính quyền để tháo gỡ bức xúc, đưa ra ý kiến phản biện bằng văn bản gửi cơ quan quản lý. Sau giám sát, MTTQ theo dõi việc tiếp thu, xử lý kiến nghị, bảo đảm không để vi phạm rơi vào “vùng trống” trách nhiệm.

Buổi họp phụ huynh đầu năm cần đúng nghĩa là buổi trao đổi hỗ trợ sự phát triển toàn diện cho học sinh. Ảnh: Internet

Thực tế cho thấy, nhiều phụ huynh sẵn sàng đóng góp khi tin tưởng rằng đồng tiền của mình được sử dụng đúng mục đích, công khai và mang lại lợi ích trực tiếp cho học sinh. Ngược lại, sự thiếu minh bạch sẽ tạo nên hoài nghi, gây mất lòng tin vào môi trường giáo dục.

Luật sư Đỗ Đức Nam, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng: “Chính sách miễn học phí sẽ chỉ thực sự đi vào đời sống nếu được thực hiện đồng bộ. Về phía ngành Giáo dục, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm những vi phạm theo quy định tại Điều 99 Luật Giáo dục năm 2019 về trách nhiệm quản lý nhà nước. Các nhà trường tuyệt đối không được mượn danh ban phụ huynh để hợp thức hóa các khoản thu trái quy định, bởi Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT đã quy định rõ Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu tiền thay trường. Đồng thời, nhà trường phải công khai thu – chi định kỳ theo Điều 16 Luật Giáo dục 2019 về minh bạch tài chính".

Ông Nam nhấn mạnh: Ban đại diện cha mẹ học sinh cần trở về đúng chức năng phối hợp, hỗ trợ hoạt động giáo dục chứ không phải đứng ra thu tiền. Trong khi đó, MTTQ và các đoàn thể xã hội có thể phát huy vai trò giám sát độc lập, theo Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 2015, để trở thành ‘"tai mắt" của Nhân dân, bảo đảm sự công bằng, minh bạch trong giáo dục".

Mỗi năm học mới, tiếng trống khai giảng phải vang lên trong niềm hân hoan, yên tâm của thầy trò và phụ huynh, chứ không bị át đi bởi nỗi lo “quỹ trường, quỹ lớp. Để làm được điều đó, vai trò giám sát của MTTQ và sự minh bạch của nhà trường chính là chìa khóa giữ gìn niềm tin xã hội đối với sự nghiệp trồng người.