Dự án do Bộ Công an chủ trì soạn thảo gồm 3 phần, 26 chương, 433 điều. So với bộ luật hiện hành đã giữ nguyên 181 điều, sửa đổi 245 điều, bổ sung 6 điều, bỏ 18 điều.

Đáng chú ý, trong dự thảo, Bộ Công an đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 8/18 tội danh và thay bằng hình phạt "tù chung thân không xét giảm án".

Theo đó, các tội này, gồm: Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109); Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114); Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh (Điều 194); Vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250); Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421); Gián điệp (Điều 110); Tham ô tài sản (Điều 353); Nhận hối lộ (Điều 354).

Bộ Công an cho rằng, sau hơn 8 năm thi hành Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) tình hình đất nước đã có nhiều thay đổi lớn về mọi mặt, nên bộ luật bộc lộ nhiều vướng mắc. Đặc biệt là các quy định về hình phạt tử hình còn nhiều bất cập, các mức định lượng và loại hình phạt trong khung có mức hình phạt cao nhất là tử hình ở một số tội danh còn tương đối rộng. Từ đó dẫn đến căn cứ để tuyên hình phạt tử hình gặp khó khăn trên thực tế.

Riêng một số tội như "Tham ô tài sản, Nhận hối lộ", tòa ít khi áp dụng hình phạt với bị cáo.

Theo Điều 40 của dự thảo Bộ luật Hình sự, tử hình là hình phạt đặc biệt, chỉ áp dụng với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, thuộc một trong nhóm các tội xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm tính mạng con người, tội phạm về ma túy... Không áp dụng hình phạt tử hình với các trường hợp như người dưới 18 tuổi, phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người đủ 75 tuổi trở lên.

Bộ Công an cũng đề xuất hoãn thi hành án tử hình trong thời hạn 2 năm với người bị kết án đã tích cực khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại cho bị hại hoặc đã tích cực hợp tác với cơ quan chức năng trong quá trình điều tra, xử lý tội phạm.

Ngoài ra sẽ không thi hành án tử hình với người bị kết án thuộc một trong các trường hợp là phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người đủ 75 tuổi trở lên; người mắc bệnh ung thư, AIDS...

Cho ý kiến tại Hội đồng thẩm định dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), ngày 8/4, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh cần cân nhắc kỹ đề xuất bỏ hình phạt tử hình với tội 'Tham ô tài sản và Nhận hối lộ', bởi hai tội danh này có liên quan trực tiếp đến công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực - đây là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm của Đảng, Nhà nước.

Còn ông Dương Minh Nghĩa, đại diện Văn phòng Chủ tịch nước đồng tình với chủ trương loại bỏ hình phạt tử hình, thay thế bằng tù chung thân không xét giảm án đối với một số tội danh được nêu trong dự thảo.

Ông cho rằng, với tội 'Tham ô tài sản và Nhận hối lộ', hiện đang trong giai đoạn quyết liệt đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tuy nhiên phải xem xét kỹ lưỡng việc bỏ tử hình. Bởi thực tiễn cho thấy, các trường hợp bị xử tử hình vì tội tham nhũng thường là những người có chức vụ, quyền hạn và ở độ tuổi nhất định. Nếu thay thế bằng tù chung thân không xét giảm, về lâu dài sẽ khó đạt được mục tiêu thu hồi tài sản tham nhũng, vì hình phạt không đủ áp lực buộc người phạm tội hợp tác.

Cũng liên quan đến việc loại bỏ hình phạt đối với các tội 'Tham ô tài sản và Nhận hối lộ', đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao cho rằng, hiện công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là một trong những chủ trương lớn, nhất quán và xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, nhằm xây dựng bộ máy trong sạch, thu hút đầu tư và tạo lập môi trường phát triển bền vững. Dù tư tưởng nhân văn, khoan hồng trong chính sách hình sự là xu hướng đáng khuyến khích nhưng không vì thế mà lơi lỏng nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng.

"Nếu loại bỏ hình phạt tử hình với các tội danh này vào thời điểm hiện nay e rằng sẽ khiến xã hội hiểu lầm công cuộc chống tham nhũng đang "giảm nhiệt" hoặc dừng lại" - vị này nói.