Đây là lần đầu tiên hình thức khám chữa bệnh từ xa và tại nhà được luật hóa, mở ra một chương mới trong tiếp cận dịch vụ y tế hiện đại hơn, gần dân hơn và đặc biệt nhân văn hơn.

Mở rộng quyền lợi người dân, thu hẹp bất bình đẳng tiếp cận y tế

Khoản 16, Điều 1 của Luật số 51/2024/QH15 quy định rõ: người tham gia BHYT sẽ được quỹ BHYT chi trả chi phí khám chữa bệnh tại nhà hoặc từ xa nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện chuyên môn, kỹ thuật do Bộ Y tế hướng dẫn. Đây là bước hoàn thiện pháp lý có ý nghĩa lớn, khi trước đó, các hình thức này chủ yếu tồn tại dưới dạng thí điểm hoặc dịch vụ không có BHYT chi trả.

Cùng với đó, các hình thức như khám qua nền tảng công nghệ (telehealth), tư vấn trực tuyến, khám định kỳ tại nhà với bác sĩ gia đình, chăm sóc người bệnh mãn tính tại nơi cư trú đều sẽ được quỹ BHYT thanh toán nếu được thực hiện bởi các cơ sở đủ điều kiện và đăng ký khám chữa bệnh ban đầu.

Quy định này nhằm mở rộng độ bao phủ dịch vụ y tế, đặc biệt cho các đối tượng yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em nhỏ tuổi, bệnh nhân nặng hoặc người dân tại các vùng sâu, vùng xa, nơi khó tiếp cận cơ sở y tế tuyến trên.

Bên cạnh đó, chính sách này giúp người dân được khám chữa bệnh ngay tại nhà, tại địa phương, hoặc thông qua hình thức trực tuyến, mà vẫn được thanh toán chi phí từ quỹ BHYT tương đương khám tại cơ sở y tế, miễn là đúng tuyến và đúng danh mục kỹ thuật.

Với người cao tuổi, đây là giải pháp giảm thiểu rủi ro di chuyển và cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe dài hạn. Với người dân vùng cao, biên giới, hải đảo, đây là phương thức y tế “đến tận cửa” giúp bảo đảm quyền lợi khám chữa bệnh mà không cần vượt hàng trăm kilômét đường núi hay vượt sông ra đảo. Với người mắc bệnh mãn tính, đây là điều kiện để được theo dõi, tái khám định kỳ an toàn và tiết kiệm hơn.

Hỗ trợ hệ thống y tế chuyển đổi số và giảm tải tuyến trên

Tuổi thọ trung bình của Việt Nam là 74,7 tuổi, nhưng người dân trung bình sống 14 năm mắc bệnh mãn tính. Đây là yếu tố quan trọng xác lập nhu cầu chăm sóc tại nhà người cao tuổi. Mặc dù chương trình chăm sóc dài hạn đã triển khai, ở nhiều địa phương chỉ hỗ trợ lẻ tẻ, chưa được phổ biến đều. Điều này chỉ ra rằng nhu cầu dịch vụ y tế tại nhà vẫn còn thiếu hụt. Chính sách BHYT thanh toán dịch vụ tại nhà từ xa sẽ góp phần thu hẹp bất bình đẳng trong hưởng thụ dịch vụ y tế cơ bản.

Bên cạnh lợi ích với người dân, chính sách mới cũng tạo điều kiện thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số y tế, phát triển mô hình bác sĩ gia đình và y tế cơ sở. Những mô hình này vốn đã được thử nghiệm tại TP HCM, Hà Nội, Cần Thơ… nhưng chưa được quỹ BHYT chi trả nên chưa lan rộng.

Theo Thông tư 01/2025/TT‑BYT (Bộ Y tế, có hiệu lực 1/1/2025), sử dụng phiếu hẹn khám lại, phiếu chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bằng cả bản giấy và bản điện tử nhằm thể chế hóa giấy chuyển tuyến, giấy hẹn khám lại điện tử được thí điểm tích hợp trên ứng dụng định danh điện tử Quốc gia VneID.

Ngoài ra, theo định hướng Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số ngành Y tế đến năm 2025, tầm nhìn 2030, mục tiêu là ít nhất 80% cơ sở khám chữa bệnh tuyến tỉnh, huyện sẽ triển khai được mô hình tư vấn, khám từ xa qua nền tảng số.

Việc cho phép BHYT thanh toán dịch vụ khám chữa bệnh tại nhà cũng giúp tái cơ cấu chi phí điều trị, giảm áp lực vào khâu điều trị nội trú, vốn chiếm phần lớn ngân sách BHYT.

Theo báo cáo của BHXH Khu vực I thành phố Hà Nội, BHXH Khu vực I tập trung khai thác, mở rộng độ bao phủ BHYT để người dân có thể tiếp cận chính sách an sinh xã hội khi rủi ro đau ốm, bệnh tật. Tính đến hết tháng 4/2025, số người tham gia BHYT là 8.127.224 người, tăng 196.061 người so với cùng kỳ năm 2024, tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 95,35% dân số.

Việc chi trả này cũng thúc đẩy phòng bệnh hơn chữa bệnh, đưa y tế dự phòng thành định hướng chính, phù hợp với mô hình quản trị y tế hiện đại, tiết kiệm, linh hoạt và gần dân.

Lần đầu tiên hình thức khám chữa bệnh từ xa và tại nhà được luật hóa

Đòi hỏi triển khai đồng bộ, minh bạch, có giám sát

Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cần có hệ thống văn bản hướng dẫn đồng bộ từ Bộ Y tế, BHXH Việt Nam đến các cơ sở khám chữa bệnh. Trong đó bao gồm: Danh mục kỹ thuật, thuốc, xét nghiệm BHYT thanh toán khi thực hiện tại nhà; chuẩn công nghệ thông tin cho khám từ xa; có cơ chế quản lý, giám sát, phòng ngừa lạm dụng, trục lợi BHYT từ hình thức mới này.

Đặc biệt, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra liên ngành về chất lượng khám từ xa, tiêu chuẩn bác sĩ tham gia và hệ thống phần mềm kết nối. Vai trò của ngành thanh tra y tế, tài chính, thông tin truyền thông là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi người bệnh không bị ảnh hưởng, quỹ BHYT được sử dụng đúng, hiệu quả.

Quy định cho phép BHYT thanh toán khám chữa bệnh tại nhà và từ xa từ 1/7/2025 là một chính sách tiến bộ, bắt kịp xu thế y tế hiện đại, đậm tính nhân văn. Trong bối cảnh dân số già hóa, đô thị hóa nhanh và sự phân hóa vùng miền còn lớn, đây là một giải pháp tạo ra sự công bằng trong hưởng thụ chăm sóc sức khỏe, đồng thời tạo cơ hội cho hệ thống y tế chuyển mình theo hướng bền vững, thông minh và phục vụ Nhân dân tốt hơn.