Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT, một văn bản pháp lý quan trọng quy định chi tiết về quản lý lâm sản, xử lý lâm sản và thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân. Với nhiều điểm mới nổi bật, đặc biệt là trong việc tăng cường truy xuất nguồn gốc và phân loại doanh nghiệp, thông tư này hứa hẹn sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài nguyên rừng và thủy sản quốc gia, đồng thời thúc đẩy minh bạch hóa chuỗi cung ứng lâm sản.

Thông tư này chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, thay thế nhiều quy định trước đây như Thông tư số 26/2022/TT-BNNPTNT về quản lý, truy xuất nguồn gốc lâm sản và Thông tư số 29/2019/TT-BNN về xử lý động vật rừng là tang vật, vật chứng. Riêng quy định về phân loại doanh nghiệp sẽ có hiệu lực muộn hơn, kể từ ngày 16/5/2026.

Tăng cường kiểm tra, minh bạch nguồn gốc và ứng dụng công nghệ

Thông tư 26/2025/TT-BNNMT nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra, truy xuất nguồn gốc lâm sản. Các đối tượng kiểm tra đa dạng, bao gồm tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh, hộ gia đình, cộng đồng dân cư có hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến, sản xuất, mua bán, chuyển quyền sở hữu, xuất khẩu, nhập khẩu, cất giữ lâm sản, nuôi động vật rừng, trồng thực vật rừng và đánh dấu mẫu vật. Hoạt động kiểm tra được thực hiện dưới nhiều hình thức như kiểm tra theo kế hoạch, chuyên đề hoặc đột xuất, với quy trình rõ ràng và trách nhiệm cụ thể của các cơ quan kiểm lâm.

Đặc biệt, thông tư quy định chi tiết về phân loại doanh nghiệp trong ngành lâm nghiệp, bao gồm doanh nghiệp trồng rừng, khai thác và cung cấp gỗ rừng trồng, chế biến gỗ, nhập khẩu gỗ và xuất khẩu gỗ. Việc phân loại này dựa trên các tiêu chí tuân thủ pháp luật về thành lập, hoạt động, môi trường, phòng cháy chữa cháy, thuế, lao động và bảo đảm gỗ hợp pháp. Thông tư cũng hướng dẫn quy trình đăng ký, xác minh thông tin và công bố kết quả phân loại doanh nghiệp, với mục tiêu tăng cường sự minh bạch và tin cậy trong ngành.

Để hỗ trợ công tác quản lý và truy xuất nguồn gốc, thông tư cũng đề cập đến việc xây dựng và vận hành hệ thống thông tin phân loại doanh nghiệp và cơ sở dữ liệu vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp. Các hệ thống này được thiết kế để hoạt động trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại, có khả năng chia sẻ thông tin với các hệ thống liên quan khác như Hệ thống cấp giấy phép FLEGT và Hệ thống điện tử hải quan, đảm bảo tính bảo mật và liên tục.

Xử lý linh hoạt, hiệu quả tài sản sở hữu toàn dân

Thông tư 26/2025/TT-BNNMT quy định chi tiết về việc tiếp nhận, bảo quản và xử lý lâm sản, động vật, thực vật NCGQHH, Phụ lục CITES là tang vật, vật chứng hoặc do chủ sở hữu tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu cho Nhà nước. Các hình thức xử lý gỗ và thực vật ngoài gỗ bị tịch thu được ưu tiên theo thứ tự: trả lại quốc gia khai thác/xuất khẩu, giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành, giao/điều chuyển cho cơ quan/đơn vị để quản lý/sử dụng, bán cho tổ chức/cá nhân, và cuối cùng là tiêu hủy.

Đối với động vật, thông tư đặt ra nguyên tắc xử lý ưu tiên việc thả động vật về môi trường tự nhiên nếu đủ điều kiện sức khỏe và có phân bố tự nhiên tại Việt Nam. Trường hợp không thể thả, cứu hộ động vật tại các cơ sở có điều kiện phù hợp là phương án tiếp theo. Các hình thức khác bao gồm chuyển giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành (đặc biệt đối với các loài NCGQHH, Phụ lục I CITES) hoặc bán động vật (trừ các loài NCGQHH Nhóm I, Phụ lục I CITES và loài ngoại lai xâm hại). Tiêu hủy động vật được áp dụng cho các trường hợp mang dịch bệnh nguy hiểm hoặc không thể xử lý bằng các hình thức khác.

Sự chủ động của địa phương trong việc triển khai

Ngay sau khi thông tư được ban hành, Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu đã thể hiện sự chủ động và kịp thời trong việc triển khai thực hiện. Tại công văn hỏa tốc ngày 30/6/2025, Chủ tịch UBND tỉnh đã yêu cầu các sở, ban, ngành tỉnh và Ủy ban Nhân dân cấp xã nghiên cứu, triển khai thực hiện thông tư đúng quy định, đồng thời kịp thời tổng hợp, phản ánh những khó khăn, vướng mắc về UBND tỉnh (qua Sở Nông nghiệp và Môi trường).

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu được giao chủ trì tham mưu triển khai các nội dung thuộc thẩm quyền của tỉnh, rà soát các quy định hiện hành để sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ cho phù hợp với thông tư mới. Đặc biệt, Sở cũng chịu trách nhiệm xây dựng quy chế phối hợp và tổ chức thực hiện phân loại doanh nghiệp, xác minh thông tin kê khai của doanh nghiệp. Sở Tài chính được yêu cầu tham mưu phân cấp thẩm quyền xác lập và phê duyệt phương án xử lý tài sản sở hữu toàn dân.

Đối với tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, thông tư và chỉ đạo của tỉnh Lai Châu đều nhấn mạnh trách nhiệm lưu giữ đầy đủ hồ sơ lâm sản, chịu trách nhiệm về tính chính xác và chấp hành quy định kiểm tra, truy xuất của cơ quan chức năng. Các tổ chức, hộ kinh doanh phải lập sổ theo dõi nhập, xuất lâm sản, cập nhật đầy đủ và báo cáo định kỳ cho cơ quan kiểm lâm sở tại.

Nhìn chung, với các quy định chi tiết, minh bạch từ khâu khai thác, vận chuyển, chế biến, đến xuất nhập khẩu và xử lý tang vật, cùng với việc ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường trách nhiệm của các cấp, thông tư này không chỉ giúp kiểm soát chặt chẽ hơn nguồn gốc lâm sản mà còn góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững ngành lâm nghiệp, hội nhập quốc tế và chống lại nạn buôn bán lâm sản trái phép. Sự chủ động của các địa phương như Lai Châu trong việc triển khai cho thấy quyết tâm của cả hệ thống trong việc đưa các quy định này vào cuộc sống.