Trong xu thế chuyển đổi số toàn diện, Thanh tra Chính phủ đã có những bước đi rõ nét, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động. Công tác chỉ đạo điều hành chuyển đổi số đã thu được nhiều kết quả, đáp ứng yêu cầu đề ra. Thanh tra Chính phủ đã định hướng rõ ràng về mục tiêu chuyển đổi số và xây dựng kế hoạch hành động cụ thể. Các hệ thống công nghệ thông tin tiếp tục được phát triển và tối ưu hóa, đặc biệt trong ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, nghiệp vụ. Nhiều kế hoạch triển khai các quyết định, đề án quốc gia về chuyển đổi số cũng đã được ban hành...

Các hệ thống ứng dụng phục vụ công tác đã duy trì hoạt động ổn định, liên tục như hệ thống quản lý khiếu nại, tố cáo số hóa, giúp theo dõi tiến độ và đảm bảo minh bạch, hệ thống tích hợp văn bản điện tử phục vụ chỉ đạo điều hành nội bộ, hay hệ thống báo cáo công tác thanh tra. Mô hình tiếp công dân trực tuyến cũng đã được xây dựng và đưa vào vận hành, kết nối với nhiều địa phương. Việc công khai thông tin về hoạt động, kết luận thanh tra cũng góp phần tăng cường minh bạch.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, thực tế cho thấy quá trình chuyển đổi số của Thanh tra Chính phủ vẫn đang đối mặt với những tồn tại, hạn chế đáng chú ý liên quan đến thể chế, chính sách và khung pháp lý. Đây được xác định là những "khoảng trống" cần khẩn trương được lấp đầy để tạo đà cho sự phát triển bền vững.

Thanh tra Chính phủ đã và đang nỗ lực trên hành trình chuyển đổi số. Ảnh: Dương Nguyễn

Những khoảng trống về thể chế, chính sách số

Một trong những hạn chế lớn nhất hiện nay là chưa có cơ chế, chính sách và khung pháp lý rõ ràng để thúc đẩy chuyển đổi số. Sự thiếu vắng này dẫn đến những khó khăn cụ thể trong việc xây dựng và triển khai các biện pháp cần thiết cho công cuộc chuyển đổi.

Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ chưa ban hành được các cơ chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển đổi số diễn ra nhanh và bền vững trong các lĩnh vực công tác trọng tâm. Các lĩnh vực cốt lõi của ngành như tiếp công dân, xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cần những chính sách đột phá hơn. Những chính sách này cần hướng tới mục tiêu cải cách hành chính thông qua việc chuẩn hóa, đơn giản hóa và số hóa quy trình, hồ sơ thủ tục hành chính, từ đó giảm thiểu đáng kể việc sử dụng giấy tờ truyền thống.

Bên cạnh đó, việc thiếu cơ chế, chính sách còn ảnh hưởng trực tiếp đến hai yếu tố quan trọng là nguồn nhân lực và kinh phí cho chuyển đổi số. Các chính sách chưa đầy đủ gây khó khăn trong việc đảm bảo đủ kinh phí đầu tư cho hạ tầng công nghệ, nâng cấp trang thiết bị đã lạc hậu, cũng như thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao về công nghệ thông tin và an toàn thông tin.

Một "khoảng trống" pháp lý cụ thể khác được chỉ ra là chưa có khung pháp lý toàn diện về việc quản lý và sử dụng dữ liệu số. Trong bối cảnh các hệ thống số đang ngày càng tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ, việc thiếu hành lang pháp lý cho quản lý và khai thác dữ liệu sẽ cản trở việc sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên quý giá này.

Nhiệm vụ lấp đầy “khoảng trống”

Những hạn chế về thể chế, chính sách và pháp lý này không chỉ là rào cản trong việc xây dựng biện pháp thúc đẩy chuyển đổi số mà còn tạo ra nhiều khó khăn trong vận hành, duy trì và phát triển các hệ thống. Nhận thức rõ điều này, Kế hoạch chuyển đổi số năm 2025 của Thanh tra Chính phủ đã xác định tăng cường thể chế, chính sách số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Các giải pháp và nhiệm vụ cụ thể đã được đặt ra nhằm từng bước lấp đầy những khoảng trống này.

Một nhiệm vụ quan trọng được đề ra là ban hành cơ chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi chuyển đổi số nhanh, bền vững trong các lĩnh vực công tác chính của ngành. Nhiệm vụ này tập trung vào việc cải cách hành chính thông qua chuẩn hóa, đơn giản hóa, số hóa quy trình, hồ sơ thủ tục hành chính, đồng thời đảm bảo nguồn nhân lực và kinh phí cần thiết cho chuyển đổi số.

Để giải quyết vấn đề nguồn nhân lực, một nhiệm vụ khác là ban hành cơ chế khuyến khích, đãi ngộ phù hợp để thu hút nhân lực có chuyên môn cao tham gia xây dựng, phát triển Chính phủ điện tử tại Thanh tra Chính phủ. Việc tổ chức bộ phận chuyên trách về an toàn thông tin mạng và tăng cường nhân lực cho mảng này cũng được đề cập, cùng với việc đào tạo chuyên sâu cho cán bộ làm công tác công nghệ thông tin và an toàn thông tin.

Mặc dù không trực tiếp là khung pháp lý quản lý dữ liệu, việc ban hành các quy định đầu tư cho cơ sở dữ liệu quốc gia cho thấy sự nhận diện về nhu cầu có quy định cho các tài sản dữ liệu lớn.

Có thể thấy, Thanh tra Chính phủ đã và đang nỗ lực trên hành trình chuyển đổi số. Tuy nhiên, để quá trình này đạt được hiệu quả tối đa và bền vững, việc hoàn thiện khung pháp lý và chính sách số là yêu cầu cấp bách và mang tính nền tảng.