Phó Chánh Thanh tra thành phố Vũ Anh Thư chia sẻ, qua công tác thanh tra và giải quyết khiếu nại đã có những vướng mắc trong quy định pháp luật thanh tra, có tác động nhất định đến hoạt động thanh tra, cụ thể là một số quy định liên quan đến đội ngũ công chức ngành Thanh tra, một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả công tác thanh tra như miễn nhiệm thanh tra viên: Điểm đ, Khoản 1, Điều 42 Luật Thanh tra năm 2022 về các trường hợp miễn nhiệm thanh tra viên quy định: “Không hoàn thành nhiệm vụ 1 năm ở ngạch được bổ nhiệm” quy định này sẽ góp phần tác động trực tiếp đến việc nâng cao hơn nữa tinh thần trách nhiệm của từng thanh tra viên trong quá trình thực thi công vụ. Tuy nhiên, luật và Nghị định chưa dự liệu được việc xử lý hậu quả kéo theo sau đó. Vì việc bổ nhiệm vào ngạch Thanh tra viên chỉ cần đáp ứng điều kiện về thời gian công tác, nhưng để bổ nhiệm vào ngạch thanh tra viên chính, thanh tra viên cao cấp đòi hỏi phải trúng tuyển kỳ thi nâng ngạch và việc tham gia các kỳ thi này khá gắt gao.

Bên cạnh đó, việc miễn nhiệm không quy định cụ thể thời hạn bị miễn nhiệm và thời gian để tính phụ cấp ngạch sau khi được bổ nhiệm lại ngạch. Đây là những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của từng thanh tra viên.

Về xét nâng ngạch thanh tra viên: Hiện nay, số lượng thanh tra viên chính, thanh tra viên cao cấp bị khống chế về tỷ lệ ở từng cơ quan thanh tra. Như vậy, trong trường hợp phát sinh nhiều trường hợp đủ điều kiện xét nâng ngạch thanh tra viên trong khi cơ quan đã đáp ứng đủ tỷ lệ thì phải xử lý như thế nào để không ảnh hưởng đến quá trình nỗ lực phấn đấu của các thanh tra viên, thanh tra viên chính.

Về điều kiện thi nâng ngạch thanh tra viên, Điểm d, Khoản 1, Điều 9 quy định: “Trong thời gian giữ ngạch thanh tra viên và tương đương đã tham gia xây dựng, thẩm định ít nhất 1 văn bản quy phạm pháp luật hoặc đề tài, đề án, dự án, chương trình nghiên cứu khoa học từ cấp cơ sở trở lên mà cơ quan sử dụng, quản lý thanh tra viên được giao chủ trì nghiên cứu, xây dựng đã được cấp có thẩm quyền ban hành hoặc nghiệm thu”.

Trong bối cảnh việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo quy định hiện nay thì ở cấp tỉnh, cấp huyện, việc phát sinh những văn bản quy phạm pháp luật liên quan lĩnh vực thanh tra, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng sẽ rất khó phát sinh. Do đó, điều kiện này sẽ bất khả thi cho đội ngũ thanh tra viên cấp huyện, cấp tỉnh.

Vì vậy, điều kiện thứ hai về “đề tài, đề án, dự án, chương trình nghiên cứu khoa học từ cấp cơ sở trở lên” sẽ là yếu tố quyết định. Tuy nhiên, cần hướng dẫn rõ về “cơ quan sử dụng, quản lý thanh tra viên” trong trường hợp này là các phòng chuyên môn, nghiệp vụ của cơ quan thanh tra cấp tỉnh, là cơ quan thanh tra của sở để tạo điều kiện thuận lợi trong việc tham mưu, đề xuất chủ trì, nghiên cứu thực hiện đề án (việc xác định là cơ quan thanh tra, là sở sẽ gây khó khăn, bất cập vì suốt thời gian qua, hầu như Chủ tịch UBND cấp tỉnh hiếm khi giao cho sở, ngành thực hiện các đề án liên quan các lĩnh vực hoạt động của cơ quan thanh tra.

Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về khiếu nại, tố cáo

Điều 27 Luật Khiếu nại năm 2011 quy định: “Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được khiếu nại thuộc thẩm quyền mà không thuộc một trong các trường hợp được quy định tại Điều 11 của Luật này, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu phải thụ lý giải quyết; thông báo bằng văn bản cho người khiếu nại, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền chuyển khiếu nại đến và cơ quan thanh tra Nhà nước cùng cấp biết, trường hợp không thụ lý giải quyết thì phải nêu rõ lý do”.

Điều 24 Luật Tố cáo năm 2018 quy định: “Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được tố cáo, cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm vào sổ, phân loại, xử lý ban đầu thông tin tố cáo, kiểm tra, xác minh thông tin về người tố cáo và điều kiện thụ lý tố cáo; trường hợp phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm hoặc phải ủy quyền cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền kiểm tra, xác minh thì thời hạn này có thể kéo dài hơn nhưng không quá 10 ngày làm việc. Trường hợp đủ điều kiện thụ lý thì ra quyết định thụ lý tố cáo theo quy định tại Điều 29 của Luật này; trường hợp không đủ điều kiện thụ lý thì không thụ lý tố cáo và thông báo ngay cho người tố cáo biết lý do không thụ lý tố cáo”.

Theo các quy định trên, thời hạn xử lý đơn rất ngắn. Vì vậy, đòi hỏi cán bộ xử lý đơn phải có chuyên môn nghiệp vụ, am hiểu pháp luật và nhạy bén để xác định ngay từ khi nhận đơn đây là trường hợp thuộc thẩm quyền hoặc không thuộc thẩm quyền để kịp thời đề xuất, xử lý. Đồng thời, cần thiết phải có quy trình xử lý đơn cụ thể, chi tiết cho từng cán bộ, từng công đoạn để vừa đảm bảo thời hạn vừa đảm bảo hiệu quả và chất lượng trong công tác xử lý đơn.

Thực tiễn áp dụng các quy định của Luật Khiếu nại năm 2011 và các văn bản hướng dẫn thi hành cho thấy, giải quyết các khiếu nại hành chính cho người dân, pháp luật về khiếu nại còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập như cơ chế giải quyết khiếu nại chưa đảm bảo đầy đủ tính khách quan, công khai, dân chủ trong quá trình giải quyết; trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại chưa cụ thể, rõ ràng, nhất là giải quyết khiếu nại lần đầu còn quá phức tạp, thời hạn giải quyết dài, chưa đồng bộ với các quy định khác của pháp luật; chưa có quy định đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp người khiếu nại; thiếu chế tài cụ thể trong việc xử lý trách nhiệm thực hiện công tác giải quyết khiếu nại; hiệu lực thi hành các quyết định giải quyết khiếu nại chưa cao… cần được sửa đổi, bổ sung.