Từ ngày 16/5/2024 đến ngày 30/5/2024, Đoàn thanh tra đã tiến hành thanh tra tại UBND xã Hàm Ninh. Bên cạnh những ưu điểm, Đoàn đã phát hiện ra nhiều vấn đề tồn tại, đặc biệt trong đầu tư xây dựng cơ bản. Đoàn thanh tra kiểm tra về thành phần hồ sơ và thực tế thi công tại 6 công trình do UBND xã Hàm Ninh làm chủ đầu tư năm 2022, 2023 và phát hiện nhiều sai phạm.

Nhiều sai phạm tại 3 công trình

Đối với Công trình: Nhà văn hóa thôn Trần Xá. Tổng  mức đầu tư: 2,050 tỷ đồng (Ngân sách xã 1 tỷ đồng, Nhân dân đóng góp 1,050 tỷ đồng). Qua kiểm tra xác định, việc UBND xã quyết định chủ trương đầu tư công trình Nhà văn hóa thôn Trần Xá nhưng không xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn (1 tỷ đồng) của chủ đầu tư, vi phạm quy định tại Điều 16 (Các hành vi bị nghiêm cấm trong đầu tư công) của Luật Đầu tư công năm 2019. Theo hợp đồng thi công, tháng 9/2024 sẽ hoàn thành công trình nhưng đến tháng 2/2025, công trình vẫn chưa hoàn thành đưa vào sử dụng. Nguồn ngân sách xã cam kết đầu tư 1 tỷ đồng chưa chi trả cho đơn vị thi công do chưa xác định được nguồn vốn. Vi phạm quy định tại Điều 37 của Nghị định số 122/2021/NĐ-CP (Tổ chức lựa chọn nhà thầu khi nguồn vốn cho gói thầu chưa được xác định dẫn đến nợ đọng vốn của nhà thầu).

Báo cáo kinh tế kỹ thuật được Trung tâm kiểm định xây dựng thuộc Sở Xây dựng Quảng Bình thẩm tra có xác định số thuế VAT của phần chi phí xây dựng (chi phí trước thuế 1.600.929.176 đồng, thuế GTGT 8% 128.074.334 đồng, chi phí sau thuế 1.729.004.000 đồng). Đến thời điểm đầu tháng 5/2024 đã thanh toán 748.400.000 đồng. Công trình có nguồn vốn do người dân đóng góp trên 50% giá trị, thuộc diện không chịu thuế GTGT theo quy định tại khoản 12 Điều 4 của Thông tư số 219/2013/TT-BTC và Nghị định số 209/2013/NĐ-CP. Tuy nhiên, chủ đầu tư vẫn lập dự toán tính thuế và thanh toán số tiền thuế VAT đối với công trình là trái với chế độ, chính sách thuế của Nhà nước, ảnh hưởng đến quyền lợi của Nhân dân và ngân sách địa phương.

Đối với Công trình: Làm đường giao thông nông thôn năm 2022 xã Hàm Ninh. Tổng nguồn vốn đầu tư: 7.571.000.000 đồng (Ngân sách huyện 1.892.915.000 đồng; Ngân sách xã 1.892.915.000 đồng; Vốn dân đóng góp 3.785.830.000 đồng). UBND xã Hàm Ninh ban hành Quyết định số 136/QĐ- UBND ngày 8/6/2022 về việc phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu công trình: Làm đường GTNT năm 2022 xã Hàm Ninh. Trên thực tế, các tuyến đường đã được thi công từ cuối năm 2021 và đầu năm 2022. UBND xã chia công trình thành 11 gói thầu và thực hiện chỉ định thầu đối với các đơn vị thi công. Công trình có tổng thuế VAT là: 442.948.560 đồng, trong đó: Phần chi phí xây dựng 413.775.560 đồng; Phần chi phí đầu tư xây dựng: 29.173.000 đồng. Công trình có nguồn vốn do người dân đóng góp 50% giá trị, thuộc diện không chịu thuế GTGT, tuy nhiên chủ đầu tư vẫn thanh toán số tiền thuế VAT đối với công trình là trái với chính sách thuế.

Đối với công trình: Đường giao thông nông thôn năm 2023 xã Hàm Ninh, tổng vốn đầu tư 11.591.892.000 đồng, trong đó: Chi phí xây dựng: 10.955.761.000 đồng; Chi phí quản lý dự án: 305.150.000 đồng; Chi phí tư vấn đầu tư xây dựng: 643.430.000 đồng; Chi phí khác: 47.551.000 đồng;

Công trình được chia thành 19 gói thầu và thực hiện chỉ định thầu đối với các đơn vị thi công, vi phạm quy định tại Điều 89 của Luật Đấu thầu (Vi phạm các điều cấm trong đấu thầu) bởi hành vi không bảo đảm công bằng, minh bạch theo khoản 6 do đã chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu trái với quy định của Luật này nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của các nhà thầu. Trong trường hợp này, UBND xã Hàm Ninh đã chia nhỏ dự án để thực hiện chỉ định thầu. Đến nay, nguồn vốn thuộc ngân sách xã là: 2.729.830.000 đồng chưa xác định được nguồn vốn. Vi phạm quy định tại Điều 37 của Nghị định số 122/2021/NĐ-CP (Tổ chức lựa chọn nhà thầu khi nguồn vốn cho gói thầu chưa được xác định dẫn đến nợ đọng vốn của nhà thầu). Tương tự 2 công trình nêu trên, công trình này thuộc diện không chịu thuế GTGT, nhưng chủ đầu tư vẫn thanh toán số tiền thuế VAT ảnh hưởng đến quyền lợi của nhân dân và ngân sách địa phương.

Chủ đầu tư không xác định nguồn vốn khi làm Nhà văn hoá thôn Trần Xá. Ảnh: LHC

Thanh tra xác định sai phạm đến mức phải chuyển cho công an

Thanh tra nhận thấy một số thành phần hồ sơ đầu tư xây dựng công trình không đảm bảo theo quy định, cụ thể: không lập và thực hiện thẩm định Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư các công trình, dự án; không thực hiện phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư công. Nhiều công trình không thành lập Ban giám sát đầu tư cộng đồng để thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật về đầu tư công. Công tác quyết toán công trình hoàn thành còn chậm, tính đến 31/12/2023, xã Hàm Ninh còn 49 công trình hoàn thành từ năm 2014-2022 chưa thực hiện quyết toán công trình hoàn thành.

UBND xã đầu tư nhiều công trình nhưng không xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn của chủ đầu tư, vi phạm quy định tại Điều 16 (Các hành vi bị nghiêm cấm trong đầu tư công) của Luật Đầu tư công năm 2019, Điều 37 của Nghị định số 122/2021/NĐ-CP (Tổ chức lựa chọn nhà thầu khi nguồn vốn cho gói thầu chưa được xác định dẫn đến nợ đọng vốn của nhà thầu). UBND xã đã triển khai thi công công trình trước khi ký hợp đồng, vi phạm quy định tại điểm b, khoản 3 Điều 35 của Nghị định số 122/2021/NĐ-CP ngày 28/12/2021 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư; chia nhỏ dự án để thực hiện chỉ định thầu các đơn vị thi công tại các công trình: Làm đường GTNT năm 2022 (11 gói thầu), Làm đường GTNT năm 2023 (19 gói thầu), Vi phạm quy định tại Điều 89 của Luật Đấu thầu (Vi phạm các điều cấm trong đấu thầu) bởi hành vi không bảo đảm công bằng, minh bạch theo khoản 6 do đã chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu trái với quy định của Luật này nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của các nhà thầu.

Đồng thời có dấu hiệu vi phạm quy định tại Điều 222 của Bộ luật Hình sự năm 2015, cụ thể: Nhà văn hóa thôn Trần Xá, Làm đường giao thông nông thôn các năm 2022, 2023. Thanh tra huyện đã có Công văn số 138/TTr ngày 11/12/2024 về việc chuyển Cơ quan điều tra Công an huyện xem xét theo thẩm quyền. Ngày 18/02/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện đã có văn bản số 54/CSĐT về việc phúc đáp Công văn số 138/TTr, theo đó chưa xác định có hành vi phạm tội.

Bài 2: Xã Hàm Ninh phải hoàn tiền thuế nộp sai và trả lại cho dân