Kết luận thanh tra số 273/KL-TTCP ngày 05/8/2025 của Thanh tra Chính phủ cho thấy, trong thời gian qua, UBND TP. Hồ Chí Minh đã có nhiều nỗ lực trong việc điều hành, quản lý hoạt động Quỹ phát triển nhà ở TP. Hồ Chí Minh, Quỹ phát triển đất TP. Hồ Chí Minh góp phần trong việc thực hiện có hiệu quả các chính sách ưu đãi, khuyến khích của Trung ương, của UBND TP. Hồ Chí Minh đối với các lĩnh vực được ưu tiên, đối tượng cần hỗ trợ nhắn hỗ trợ nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội địa phương.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua thanh tra thấy còn một số tồn tại, khuyết điểm, vi pham.

Đối với Quỹ Phát triển nhà ở TP. Hồ Chí Minh. Vốn điều lệ ban đầu là 1.000.000 triệu đồng, đến ngày 07/12/2017 Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh ban hành Nghị quyết số 31/NQ-HĐND phê duyệt bổ sung vốn điều lệ cho Quỹ là 1.177.000 triệu đồng; tổng vốn điều lệ được phê duyệt là 2.177.000 triệu đồng. Tuy nhiên, tính đến 31/12/2021 vốn điều lệ thực tế được cấp 1.605.792 triệu đồng.

Về thu của Quỹ: Việc thu hộ - Chi hộ ngân sách Thành phố (không có doanh thu): số dư thu hộ từ những năm trước chưa nộp ngân sách Thành phố là 151.121 triệu đồng, giai đoạn 2017-2021 phát sinh thu hộ 160.784 triệu đồng, chi hộ 86.924 triệu đồng (trong đó đã nộp ngân sách Thành phố 65.661 triệu đồng), đến thời điểm thanh tra, số dư Quỹ nhà ở chưa nộp ngân sách Thành phố là 224.981 triệu đồng.

Việc chi của Quỹ: Đối với hoạt động cho vay đối tượng còn hạn chế chưa mở rộng cho các đối tượng khác có khó khăn về nhà ở trên địa bàn thành phố tạo lập nhà ở theo chức năng hoạt động của Quỹ là thực hiện chưa đầy đủ nhiệm vụ của Quỹ theo quy định tại Điều 2 Quyết định số 3823/QĐ- UB ngày 04/8/2004 và Điều 1 Quyết định số 3480/QĐ-UB ngày 12/07/2011 của UBND TP. Hồ Chí Minh.

Đáng chú ý, qua thanh tra phát hiện một số khuyết điểm, vi phạm về trình tự, thủ tục thực hiện việc thẩm định, giải ngân, cho vay của Quỹ đối với khoản nợ vay đã quá hạn của Công ty Quản lý và Phát triển đô thị Quận 9.

Khi quyết định cho vay, Quỹ nhà ở không thẩm tra, thẩm định lại tổng mức đầu tư của dự án mà phê duyệt hạn mức cho vay theo tổng mức đầu tư của chủ đầu tư đề nghị, tuy nhiên, để tăng hạn mức vay vốn, Chủ đầu tư dự án và các đơn vị Tư vấn đã lập hồ sơ, điều chỉnh nâng tổng mức đầu tư Dự án từ 103.147 triệu đồng tăng lên 169.694 triệu đồng không đúng quy định.

Về tài sản đảm bảo cho khoản vay: Dự án hoàn thành bàn giao cho Thành phố (không thuộc quyền sở hữu của Chủ đầu tư-Bên vay vốn) do vậy, việc Quỹ nhà ở lấy giá trị dự toán do Chủ đầu tư phê duyệt làm tài sản bảo đảm để ký Hợp đồng thế chấp cho khoản vay là không đúng quy định tại khoản 9.1 Điều 9 Quy chế cho vay ban hành kèm theo Quyết định số 69/QĐ-HĐQL Quỹ.

Những tồn tại, khuyết điểm, vi phạm nêu trên, trách nhiệm thuộc về UBND TP. Hồ Chí Minh; Chủ tịch Hội đồng quản lý, Giám đốc Quỹ, các đơn vị, cá nhân có liên quan. Ảnh: MH

Quỹ đã giải ngân cho những chi phí do Chủ đầu tư cùng các đơn vị tư vấn và nhà thầu xác lập chưa đúng quy định, trong đó Quỹ nhà ở đã giải ngân cho vay đối với một số khoản chi phí không đúng quy định tại điểm 3.2.1 khoản 3.2 Điều 3 và khoản 17.1 Điều 17 Quy chế cho vay ban hành kèm theo Quyết định số 69/QĐ-HĐQL Quỹ như: chi phí mượn năng lực pháp nhân lấy danh nghĩa liên danh từ 0,5% - 1% giá trị gói thầu, chi phí 10% VAT và 1% lán trại,...

Quỹ giải ngân, cho vay không đúng với hồ sơ về khối lượng thi công của chủ đầu tư đối với các hạng mục: phòng cháy, điện, thiết bị vệ sinh, cửa,..., với số tiền đã giải ngân thanh toán cho vay chênh lệch sai tăng so với thực tế hồ sơ khối lượng thi công số tiền là 11.610 triệu đồng.

Quá trình thực hiện các dự án nhà ở xã hội cũng như việc bán các căn hộ, qua thanh tra cũng phát hiện nhiều khuyết điểm vi phạm.

Đối với Quỹ phát triển đất TP. Hồ Chí Minh. Quỹ đất được cấp vốn số tiền 1.301.808 triệu đồng, tuy nhiên, việc cấp vốn cho Quỹ đất từ nguồn ngân sách của Thành phố, nhưng khoản vốn được cấp nêu trên, chưa được lập dự toán ngân sách địa phương, phương án phân bổ ngân sách để trình Hội đồng nhân dân quyết định, phê duyệt trước khi thực hiện, là vi phạm khoản 1 Điều 26 Luật Ngân sách nhà nước năm 2002.

Về thu của Quỹ, việc thực hiện thu hộ - chi hộ (không có doanh thu): UBND TP. Hồ Chí Minh phê duyệt tạm ứng số tiền 1.256.420 triệu đồng từ nguồn ngân sách Thành phố để chi cho cho Chủ đầu tư là Tổng Công ty CP Thương mại Xây dựng, nhưng khoản phân bổ này chưa được lập dự toán ngân sách địa phương, phương án phân bổ ngân sách để trình Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh quyết định, phê duyệt - là vi phạm khoản 1 Điều 26 Luật Ngân sách nhà nước năm 2002. Đến thời điểm thanh tra Quỹ đất đã thu hộ và nộp NSNN Thành phố số tiền 1.016.130 triệu đồng, còn phải thu hồi 240.290 triệu đồng.

Quỹ được cấp bổ sung vốn hoạt động từ khoản thu nợ của các tổ chức/đơn vị tạm ứng từ ngân sách Thành phố, với số tiền là 1.101.808 triệu đồng, việc thu hồi số tiền của các tổ chức/đơn vị nợ tạm ứng nêu trên là rất khó khăn, trong đó, có tổ chức/đơn vị chây ì, sử dụng nguồn tiền phải nộp ngân sách Thành phố (nộp cho Quỹ đất bổ sung vốn hoạt động) vào mục đích khác (Công ty TNHH MTV Dịch vụ công ích Quận 9), hoặc không có khả năng thu hồi (BQL Trung tâm thủy sản Thành phố),... tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra, UBND TP.Hồ Chí Minh không có các biện pháp quyết liệt để chỉ đạo việc xử lý, thu hồi theo quy định, dẫn đến kết quả hoạt động của Quỹ đất trong giai đoạn 2017-2021 còn rất hạn chế so với chức năng và nhiệm vụ được giao do thiếu vốn hoạt động.

Những tồn tại, khuyết điểm, vi phạm nêu trên, trách nhiệm thuộc về UBND TP. Hồ Chí Minh với vai trò quản lý đối với tổ chức, hoạt động của các Quỹ, các đơn vị chức năng, các cá nhân có liên quan thuộc UBND Thành phố theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền chịu trách nhiệm đối với những tồn tại, khuyết điểm, vi phạm trong quản lý, sử dụng Quỹ.

Chủ tịch Hội đồng quản lý, Giám đốc Quỹ, các đơn vị, cá nhân có liên quan thuộc các Quỹ phải chịu trách nhiệm về những tồn tại, khuyết điểm, vi phạm trong công tác quản lý, sử dụng Quỹ tại đơn vị mình đã được nêu tại Kết luận thanh tra.

Kỳ II: Thanh tra Chính phủ kiến nghị nhiều nội dung