Một trong những điểm cốt lõi của Luật Thanh tra 2025 là khẳng định rõ vai trò của hoạt động thanh tra trong việc kiểm soát quyền lực Nhà nước. Theo đó, thanh tra không chỉ là công cụ giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật mà còn là kênh phát hiện, ngăn chặn, xử lý các biểu hiện lạm quyền, tiêu cực, tham nhũng.

Định nghĩa về thanh tra trong Luật mới đã được mở rộng và thống nhất, bao gồm cả thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. Điều này đảm bảo một hệ thống thanh tra có tính toàn diện, có thể giám sát sâu rộng các lĩnh vực quản lý Nhà nước, từ Trung ương đến địa phương, từ các cơ quan Nhà nước đến các đơn vị sự nghiệp.

Đáng chú ý, Luật Thanh tra 2025 cũng đặt ra những quy định rất cụ thể để kiểm soát quyền lực ngay trong hoạt động thanh tra. Những hành vi như không ban hành quyết định thanh tra khi có dấu hiệu vi phạm, lạm quyền, nhận hối lộ hay gây khó dễ cho đối tượng thanh tra đều bị nghiêm cấm.

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc tổ chức lại hệ thống cơ quan thanh tra theo mô hình 2 cấp chính: Thanh tra Chính phủ và Thanh tra cấp tỉnh. Các cơ quan thanh tra đặc thù như Thanh tra Bộ Quốc phòng, Thanh tra Bộ Công an và Thanh tra Ngân hàng Nhà nước được giữ nguyên, hoạt động theo chức năng chuyên ngành. Việc tinh gọn bộ máy này nhằm giải quyết tình trạng chồng chéo, phân tán, gây khó khăn trong phối hợp và giảm hiệu quả thực thi thanh tra thời gian qua. Qua đó, Luật góp phần hiện thực hóa yêu cầu “tổ chức bộ máy Nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” mà Nghị quyết 27-NQ/TW đặt ra.

Điểm nhấn xuyên suốt trong Luật Thanh tra 2025 là nguyên tắc thượng tôn pháp luật và bảo vệ quyền con người. Tất cả hoạt động thanh tra đều phải tuân thủ trình tự, thủ tục nghiêm ngặt, đảm bảo khách quan, công bằng. Việc xử lý sai phạm không chỉ nhắm đến kỷ luật công chức mà còn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Luật cũng khuyến khích sự tham gia của người dân, báo chí và tổ chức xã hội trong giám sát hoạt động thanh tra – góp phần mở rộng không gian giám sát quyền lực, đúng với tinh thần “Nhân dân làm chủ” được nhấn mạnh trong Nghị quyết 27.

Bên cạnh đó, những thay đổi trong Luật Thanh tra 2025 như nâng cao vai trò của thanh tra địa phương, tăng cường phân quyền và chuyên môn hóa đội ngũ thanh tra viên sẽ giúp cải thiện chất lượng phục vụ, đồng thời thúc đẩy minh bạch và công bằng trong quản lý.

Với những điểm mới thiết thực, Luật Thanh tra năm 2025 đang được kỳ vọng sẽ trở thành một công cụ pháp lý sắc bén trong kiểm soát quyền lực, phòng chống sai phạm và thúc đẩy sự liêm chính trong quản lý Nhà nước. Quan trọng hơn, Luật không chỉ nhằm củng cố bộ máy cơ quan Thanh tra mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu lớn của Nghị quyết 27-NQ/TW: Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN – nơi quyền lực Nhà nước được kiểm soát hiệu quả, phục vụ Nhân dân, và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, công bằng và minh bạch.