Thực tế ghi nhận, một số công trình, dự án đã sử dụng đất san lấp, đất đồi không đúng quy định; tình trạng mua bán, trao đổi đất để cung cấp cho các nhà máy sản xuất gạch vẫn xảy ra khi chưa có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền.

Đây là thực trạng đáng lo ngại, vừa tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái, vừa tạo kẽ hở để các đối tượng vi phạm lợi dụng trục lợi bất chính.

Trước tình hình đó, thực hiện Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai đã ban hành văn bản yêu cầu UBND các xã, phường tăng cường công tác quản lý, bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, đặc biệt là khoáng sản nhóm III, IV, đất đồi, đất làm vật liệu san lấp.

Các địa phương phải tập trung kiểm tra, giám sát tình trạng khai thác đất trên địa bàn; xử lý nghiêm các trường hợp khai thác, vận chuyển khi chưa được cấp phép.

Đặc biệt, cần chủ động phát hiện, ngăn chặn kịp thời việc sử dụng máy móc như máy xúc, máy ủi để khai thác đất trái phép.

Song song với đó, việc rà soát các công trình xây dựng, dự án có sử dụng đất san lấp, đất làm gạch cũng được yêu cầu thực hiện chặt chẽ; kiên quyết đình chỉ thi công đối với trường hợp sử dụng đất không rõ nguồn gốc hoặc chưa được cơ quan chức năng cho phép.

Theo điểm d, khoản 1, Điều 75 Luật Địa chất và Khoáng sản, người sử dụng đất khi cải tạo, xây dựng công trình trên đất ở, đất nông nghiệp được phép thu hồi một số loại khoáng sản nhóm III và IV để phục vụ làm vật liệu san lấp, xây dựng nền móng, công trình thủy lợi, phòng chống thiên tai. Tuy nhiên, hoạt động này phải đăng ký thủ tục và được Chủ tịch UBND cấp xã xác nhận.

Các hồ sơ, thủ tục, mẫu biểu liên quan đã được Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định cụ thể tại Nghị định số 193 ngày 2/7/2025 của Chính phủ và Thông tư số 36/2025/TT-NNMT. Trách nhiệm của chính quyền cơ sở là hướng dẫn người dân, doanh nghiệp, chủ đầu tư thực hiện đúng quy định, tránh tình trạng lợi dụng danh nghĩa cải tạo đất để khai thác, buôn bán đất trái phép.

Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị UBND các xã, phường phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng tổ chức thanh tra, kiểm tra đột xuất tại các điểm có dấu hiệu vi phạm; kịp thời báo cáo những vụ việc vượt thẩm quyền để UBND tỉnh xem xét, xử lý theo đúng quy định pháp luật.

Cùng với các giải pháp quản lý, công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân nâng cao nhận thức, chấp hành nghiêm pháp luật về khoáng sản cũng được triển khai thường xuyên với nhiều hình thức đa dạng. Đây được coi là giải pháp quan trọng nhằm hình thành ý thức tự giác trong cộng đồng, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giữ gìn an ninh trật tự, đảm bảo môi trường sống an toàn, bền vững cho người dân.

Việc ngăn chặn khai thác đất trái phép, siết chặt quản lý khoáng sản không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn cần sự chung tay của cả cộng đồng. Chỉ khi người dân nâng cao ý thức, các cấp chính quyền quyết liệt trong kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm thì Lào Cai mới có thể bảo vệ tốt nguồn tài nguyên, giữ gìn môi trường sinh thái, duy trì trật tự xã hội, hướng tới phát triển bền vững.