Gánh nặng rác thải nhựa và yêu cầu cấp bách

Việt Nam và đặc biệt là các đô thị lớn như Hà Nội, đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng từ ô nhiễm rác thải nhựa. Tại Tờ trình của UBND TP Hà Nội lên HĐND TP xem xét, ban hành Nghị quyết Quy định biện pháp giảm phát thải nhựa trên địa bàn TP Hà Nội tại kỳ họp thường lệ giữa năm của HĐND TP khóa XVI, nhiệm kỳ 2021-2026, UBND TP chỉ rõ, hằng năm, Việt Nam thải ra khoảng 1,8 triệu tấn chất thải nhựa, nhưng chỉ khoảng 15% trong số đó được tái chế. Tại Hà Nội, lượng chất thải nhựa phát sinh lên tới khoảng 1.427 tấn/ngày. Đáng báo động hơn, hơn 60% lượng chất thải nhựa này là sản phẩm nhựa dùng một lần và túi ni lông khó phân hủy.

Tình trạng này gây ra những hệ lụy khôn lường. Chất thải nhựa khi thất thoát vào môi trường sẽ tác động xấu đến đất, khí, nước và trầm tích, sau đó xâm nhập vào chuỗi thực phẩm của con người, ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe.

Tổ chức Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) ước tính thiệt hại kinh tế toàn cầu do ô nhiễm nhựa lên tới 2.500 tỷ USD mỗi năm, bao gồm cả tác động tới hệ sinh thái biển và sức khỏe con người. Trước thực trạng cấp bách này, việc ban hành các chính sách quy định về tăng cường quản lý, tái sử dụng, tái chế, xử lý và giảm thiểu chất thải nhựa là vô cùng cần thiết.

Luật Thủ đô 2024: Khung pháp lý đặc thù cho Hà Nội Xanh

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thủ đô (Luật số 39/2024/QH15) tại Kỳ họp lần thứ 7 vào ngày 28/6/2024. Đây là một văn bản pháp luật đặc biệt, trao quyền và trách nhiệm cụ thể cho Hà Nội trong nhiều lĩnh vực, trong đó có bảo vệ môi trường.

Chia sẻ với báo chí, luật sư Bùi Đình Ứng, Chuyên gia pháp lý cho biết, vấn đề giảm phát thải nhựa đã được quy định tại Điều 73 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 song mới chỉ quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh chỉ đạo tổ chức việc thu gom, xử lý chất thải nhựa trên địa bàn. Tuy nhiên khi Luật Thủ đô 2024 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực đã giải quyết hiệu quả việc kiểm soát ô nhiễm nhựa.

Điểm nổi bật trong Luật Thủ đô mới là quy định tại điểm d khoản 2 Điều 28, cho phép TP Hà Nội có thẩm quyền “Quy định biện pháp giảm phát thải nhựa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và sinh hoạt trên địa bàn TP; quy định biện pháp hỗ trợ, ưu đãi đối với hoạt động xử lý, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và tiêu dùng liên quan đến tái chế rác thải sử dụng kỹ thuật hiện có tốt nhất”. Quy định này tạo cơ sở pháp lý vững chắc và rõ ràng để Hà Nội xây dựng các chính sách đặc thù, phù hợp với tình hình thực tiễn và những thách thức riêng của mình.

Để cụ thể hóa quy định quan trọng này, UBND TP Hà Nội đã trình HĐND TP xem xét, ban hành Nghị quyết Quy định biện pháp giảm phát thải nhựa trên địa bàn TP Hà Nội. Đây là một bước đi kịp thời và có tính chiến lược, thể hiện sự chủ động của Thủ đô trong việc thực thi Luật Thủ đô mới ngay từ những ngày đầu có hiệu lực.

TS. Nguyễn Thị Mai, chuyên gia kinh tế môi trường, từng nhấn mạnh: "Phát triển xanh không phải là sự lựa chọn, mà là điều kiện sống còn của các đô thị hiện đại. Giảm rác thải nhựa là một trong những bước đi nền tảng để Hà Nội vươn tới mô hình TP đáng sống – nơi con người sống hài hòa với thiên nhiên và công nghệ".

Công tác pháp chế: Quy trình xây dựng Nghị quyết chặt chẽ, minh bạch

Việc xây dựng Nghị quyết về giảm phát thải nhựa không chỉ là một nhiệm vụ cấp bách về môi trường mà còn là một điển hình của công tác hoàn thiện thể chế và pháp chế tại địa phương. Quá trình này được thực hiện một cách bài bản, tuân thủ chặt chẽ các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên nền tảng của một hệ thống văn bản pháp luật đồ sộ và đồng bộ. Dự thảo Nghị quyết đã được lấy ý kiến rộng rãi từ các ban của HĐND TP, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội, các sở, ban, ngành, UBND các quận, huyện, thị xã và các đơn vị liên quan.

Đặc biệt, dự thảo còn nhận được ý kiến phản biện xã hội từ Ủy ban MTTQ Việt Nam TP tại Thông báo số 76/TB-MTTQ-BTT ngày 28/5/2025. Sở Tư pháp cũng đã tiến hành thẩm định dự thảo Nghị quyết và có Báo cáo thẩm định số 142/BC-STP ngày 12/6/2025, đảm bảo tính pháp lý, minh bạch và phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành. Dự thảo cũng được đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử của TP trong tối thiểu 10 ngày để tiếp nhận ý kiến đóng góp từ cộng đồng.

Toàn bộ quá trình này thể hiện cam kết mạnh mẽ của chính quyền Hà Nội trong việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật không chỉ đúng thẩm quyền mà còn đảm bảo tính dân chủ, minh bạch và chất lượng cao, đúng tinh thần của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Việc Hà Nội chủ động xây dựng Nghị quyết đặc thù về giảm phát thải nhựa dựa trên Luật Thủ đô 2024 là một bước tiến quan trọng trong công tác hoàn thiện thể chế pháp luật về bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ thể hiện cam kết mạnh mẽ của Thủ đô trong giải quyết thách thức ô nhiễm nhựa mà còn định hình một mô hình phát triển bền vững, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và nâng cao ý thức cộng đồng, góp phần xây dựng một Hà Nội xanh – sạch – đẹp trong tương lai.