Tham nhũng trong xây dựng chính sách, pháp luật đang diễn ra phổ biến, khó lường, khó kiểm soát

Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS Nguyễn Quốc Văn, Viện trưởng Viện CL&KHTT nhấn mạnh: Hệ thống chính sách, pháp luật có vai trò quan trọng trong quản lý Nhà nước và quản lý xã hội nhằm đạt được mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Về bản chất, hệ thống chính sách, pháp luật là chuẩn mực và định hướng hành vi của tất cả các cá nhân, tổ chức, bao gồm cả Nhà nước khi tham gia các quan hệ xã hội; là thước đo thể hiện trình độ phát triển của thể chế và đất nước. Nhận thức được tầm quan trọng đó của chính sách, pháp luật, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt tới xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật thông qua việc định hướng và đề ra các tiêu chí, yêu cầu đối với hệ thống chính sách, pháp luật trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam.

Tại Việt Nam, hiện tượng tham nhũng trong xây dựng chính sách, pháp luật đã và đang diễn ra phổ biến, ngày càng có xu hướng gia tăng, diễn biến phức tạp, khó lường, khó kiểm soát do nhu cầu rất cao về hoàn thiện thể chế nền kinh tế thị trường và xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam.

Hoàn thiện thể chế nhằm PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật là hành động phổ biến mang tính toàn cầu, được các quốc gia dân chủ, các diễn đàn đa phương, các tổ chức quốc tế công và các tổ chức phi chính phủ như UNDP, UNODC, WB, OECD, TI… hết sức coi trọng và có xu hướng ngày càng hoàn thiện các chuẩn mực, bổ sung các sáng kiến, kinh nghiệm và tăng cường hợp tác, nhất là hợp tác trong khuôn khổ Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng mà Việt Nam là thành viên.

Tuy nhiên, hiện nay, tại Việt Nam, nhiều vấn đề lý luận, chuẩn mực, thông lệ, kinh nghiệm quốc tế có liên quan đến tham nhũng và PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật chưa được làm rõ, chưa có sự thống nhất, hoặc chưa được quan tâm nghiên cứu, vận dụng.

Tại tọa đàm, ThS Lê Đức Trung, Trưởng phòng Quản lý Khoa học và Thông tin thư viện, Viện CL&KHTT đã trình bày tóm tắt 4 trụ cột nội dung chính của "Báo cáo nghiên cứu, kiến nghị hoàn thiện thể chế về PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam phù hợp với thông lệ quốc tế" (báo cáo), bao gồm:

Một là tổng hợp, chia sẻ những vấn đề lý thuyết cơ bản về 4 trụ cột nội dung chính trong xây dựng chính sách,  pháp luật;

Hai là tổng hợp một số chuẩn mực, thông lệ và kinh nghiệm quốc tế về 4 trụ cột nội dung chính trong xây dựng chính sách, pháp luật và bình luận về khả năng áp dụng đối với Việt Nam;

Ba là phản ánh, bình luận về nguy cơ, biểu hiện tham nhũng trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam;

Bốn là kiến nghị hoàn thiện thể chế về 4 trụ cột nội dung chính trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam.

Các đại biểu tham dự tọa đàm. Ảnh: TH

Đưa ra các đề xuất có tính khả thi hoàn thiện PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật

Tại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng, dự thảo được chuẩn bị công phu, nghiêm túc. Các nội dung trong dự thảo có tính khái quát cao, nhiều nội dung được phân tích, trình bày rõ ràng, ngắn gọn với số liệu cụ thể đã làm nổi bật được mục tiêu nghiên cứu.

Điều quan trọng là báo cáo đã bước đầu đưa ra các đề xuất, kiến nghị có tính khả thi về hoàn thiện thể chế về PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam.

Dự thảo Báo cáo đã phân tích rõ một số vấn đề lý thuyết cơ bản liên quan đến PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật; đã làm rõ nhiều nội dung mang tính lý luận; đã phân tích những tiêu chuẩn, thông lệ quốc tế. Từ các thông lệ quốc tế, báo cáo đã nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, từ đó rút ra các giá trị áp dụng vào Việt Nam. Đây là phần nghiên cứu có giá trị lý luận và thực tiễn, là cơ sở, căn cứ để đánh giá thực trạng và kiến nghị đề xuất mang tính khoa học.

Bên cạnh đó, dự thảo tập trung đánh giá thực trạng xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam dưới khía cạnh nhận định về nguy cơ và biểu hiện tham nhũng trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam.

Ngoài ra, dự thảo đề xuất một cách có hệ thống về các kiến nghị hoàn thiện thể chế nhằm PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam.

Các kiến nghị được nêu rõ ràng tới chủ thể cụ thể như với Đảng Cộng sản Việt Nam để lãnh đạo, chỉ đạo; đồng thời cũng đưa ra kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý có liên quan và đề xuất một số giải pháp thực tiễn nhằm tăng cường kiểm soát quyền lực nhằm PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam.

Tuy nhiên, để hoàn thiện hơn, các chuyên gia cho rằng, dự thảo nên kết cấu gồm mở đầu, nội dung và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo. Phần mở đầu nêu sự cần thiết xây dựng báo cáo, mục đích, nhiệm vụ, phương pháp, giá trị của báo cáo;

Phần nội dung nên chia thành 3 mục: Cơ sở lý luận, cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn về PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật (nên đưa thông lệ quốc tế vào nội dung này);  Đánh giá thực trạng PCTN trong xây dựng chính sách, pháp luật (biểu hiện tham nhũng trong xây dựng chính sách, pháp luật; ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế trong công tác PCTN trong xây dựng chính sách; vấn đề đặt ra); Kiến nghị giải pháp PCTN, tiêu cực trong hoạt động xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam.

Về nội dung, cần bổ sung những phân tích, đánh giá ưu điểm, thành tựu của công tác xây dựng pháp luật góp phần PCTN, tiêu cực ngay chính hoạt động xây dựng chính sách, pháp luật của Việt Nam trong thời gian qua; bổ sung nguyên nhân của kết quả, ưu điểm đạt được trong quá trình thực thi Chiến lược Xây dựng và Hoàn thiện pháp luật (Nghị quyết 48) và thành công bước đầu của việc thực hiện Nghị quyết số 27, nhất là việc gần đây Bộ Chính trị đã ban hành Quy định 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 về kiểm soát quyền lực, PCTN, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật;

Trong nội dung báo cáo có đề cập về quy định chủ thể của hành vi tham nhũng là pháp nhân, tổ chức bao gồm trong và ngoài khu vực công, đồng thời kiến nghị sửa đổi Bộ luật Hình sự.

Các đại biểu cho rằng, đây là nội dung và vấn đề hết sức quan trọng về chính sách hình sự, dự thảo nên dành một nội dung ở mục đánh giá thực tiễn để phân tích, đánh giá đầy đủ về vấn đề này, từ đó đưa ra kiến nghị đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự thì sẽ toàn diện hơn.

Đồng thời, đề xuất cụ thể hơn về giải pháp xây dựng văn hoá liêm chính, giáo dục pháp luật PCTN, tiêu cực và nâng cao năng lực của các chủ thể Nhà nước trong lập chính sách công với các biện pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam, truyền thống lịch sử và văn hoá, xã hội Việt Nam.