Lần đầu tiên, lãng phí được định nghĩa một cách toàn diện trong văn bản chính thức của Đảng. Theo đó, lãng phí không chỉ là chi tiêu vượt định mức, mà còn bao gồm việc quản lý, sử dụng tài sản, thời gian, cơ hội, nguồn lực quốc gia không hiệu quả, không đúng mục tiêu, gây cản trở sự phát triển. Quan điểm mới cho thấy lãng phí không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là biểu hiện của suy thoái về tư tưởng, đạo đức công vụ.

Ban Chỉ đạo Trung ương xác định 7 nhóm hành vi lãng phí trọng điểm cần tập trung chỉ đạo phòng, chống, bao gồm: Lãng phí trong sử dụng ngân sách, đầu tư công, tài sản công; ban hành thể chế sai lệch, chồng chéo; buông lỏng quản lý đất đai, tài nguyên, vốn Nhà nước; thiếu trách nhiệm trong thẩm định, phê duyệt dự án, mua sắm công; lạm dụng quỹ, sử dụng sai mục đích, vượt định mức; lãng phí thời cơ, chậm trễ giải ngân.

Đáng chú ý, các vụ việc gây lãng phí nghiêm trọng, phức tạp, dư luận quan tâm sẽ thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban Chỉ đạo cấp tỉnh theo dõi, chỉ đạo. Những hành vi vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật Đảng, hành chính, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, kể cả khi chưa gây hậu quả vật chất trực tiếp.

Hướng dẫn mới yêu cầu các cấp ủy, chính quyền, cơ quan thanh tra, kiểm tra, Mặt trận Tổ quốc, báo chí… phối hợp đồng bộ từ công tác tuyên truyền, xây dựng thể chế, đến kiểm tra, xử lý và tổng kết thực tiễn. Không chỉ tập trung “xử lý hậu quả”, Ban Chỉ đạo nhấn mạnh yêu cầu “chủ động ngăn ngừa từ gốc”, nhất là thông qua rà soát thể chế, định mức, tiêu chuẩn, cơ chế phân cấp tài chính, đầu tư công.

Một trong những điểm nhấn là yêu cầu xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu khi để xảy ra lãng phí, kể cả hành vi buông lỏng, né tránh, xử lý nội bộ, hoặc dung túng sai phạm. Cơ chế phối hợp giữa Trung ương và địa phương cũng được phân định rõ: Ban Chỉ đạo Trung ương trực tiếp theo dõi các vụ việc nghiêm trọng, phức tạp, liên quan đến nhiều cấp, ngành hoặc cán bộ cấp cao; Ban Chỉ đạo cấp tỉnh chịu trách nhiệm xử lý các vụ việc tại địa phương theo đúng quy định và thẩm quyền.

Với việc ban hành và tổ chức thực hiện Quy định 191-QĐ/TW, Đảng ta thể hiện quyết tâm chính trị cao trong phòng, chống lãng phí. Từ cơ chế mềm sang chế tài cứng; từ nhận thức sang hành động; từ nêu gương sang xử lý nghiêm minh, lãng phí giờ đây không còn là “vùng xám” nằm ngoài sự kiểm soát.

Trong bối cảnh nguồn lực phát triển đất nước có giới hạn, kiểm soát lãng phí không chỉ là yêu cầu quản trị tốt, mà còn là biểu hiện của một nền chính trị liêm chính, vì dân, vì tương lai quốc gia bền vững.