Hoàn thiện hành lang pháp lý cho Quỹ Phòng thủ dân sự

Quỹ Phòng thủ dân sự là một trong những nội dung quan trọng được quy định chi tiết tại Nghị định số 200/2025/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 9/7/2025, quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng thủ dân sự. Theo đó, Quỹ Phòng thủ dân sự được thành lập ở cả cấp Trung ương và cấp tỉnh.

Mục đích chính của quỹ là hỗ trợ các hoạt động phòng thủ dân sự mà ngân sách nhà nước chưa đầu tư hoặc đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu. Đồng thời, quỹ cũng có trách nhiệm tiếp nhận, quản lý và sử dụng các nguồn tài chính khác cho mục đích phòng thủ dân sự.

Việc có một quỹ riêng biệt với khung pháp lý rõ ràng cho thấy sự chuẩn bị chủ động về tài chính để ứng phó với các sự cố, thảm họa, phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, đồng thời tạo cơ sở cho việc kiểm soát chặt chẽ nguồn lực này.

Cơ chế kiểm soát tài chính chặt chẽ

Để phòng ngừa tiêu cực, lãng phí, Nghị định 200/2025/NĐ-CP đặc biệt nhấn mạnh các quy định về quản lý tài chính đối với Quỹ Phòng thủ dân sự. Cụ thể, Quỹ Phòng thủ dân sự, ở cả cấp Trung ương và cấp tỉnh, phải thực hiện chế độ báo cáo, kế toán theo quy định tại Nghị định này và pháp luật về ngân sách nhà nước. Điều này đảm bảo mọi khoản thu, chi đều được ghi chép đầy đủ, minh bạch.

Hơn nữa, quỹ còn phải chịu sự kiểm toán của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Đặc biệt, việc công khai tài chính về quỹ, báo cáo công khai hình thức thực hiện quỹ theo quy định tại Nghị định này và pháp luật liên quan là bắt buộc. Nội dung công khai bao gồm tổng số tiền đã tiếp nhận, danh sách các tổ chức, cá nhân tài trợ, đóng góp, nội dung và số tiền đã chi, số dư quỹ.

Quỹ cấp Trung ương có trách nhiệm hàng năm báo cáo tổng hợp tình hình thực hiện quyết toán ngân sách nhà nước, công khai ngân sách nhà nước. Những quy định này là cơ sở pháp lý vững chắc để các cơ quan chức năng và người dân giám sát, ngăn chặn kịp thời các hành vi lạm dụng, trục lợi hay thiếu minh bạch.

Nâng cao hiệu quả thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra

Nghị định cũng quy định rõ ràng về vai trò của hoạt động kiểm tra, thanh tra trong quản lý Quỹ Phòng thủ dân sự. Quỹ Phòng thủ dân sự chịu sự kiểm tra, thanh tra, kiểm toán của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Điều này có nghĩa là các cơ quan Thanh tra nhà nước có quyền tiến hành thanh tra định kỳ hoặc đột xuất để đánh giá việc tuân thủ pháp luật và hiệu quả sử dụng quỹ.

Cụ thể, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã có trách nhiệm chỉ đạo, kiểm tra, giám sát hoạt động của Quỹ Phòng thủ dân sự cấp tỉnh. Hoạt động kiểm tra, thanh tra, giám sát được thực hiện nhằm đôn đốc các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện trách nhiệm quản lý quỹ.

Việc kiểm tra, rà soát, đề xuất Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh quyết định việc thành lập ban chỉ huy phòng thủ dân sự cấp tỉnh cũng là một phần của cơ chế kiểm soát này. Cơ chế giám sát chặt chẽ từ nhiều cấp độ này là yếu tố then chốt để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, tham nhũng, lãng phí hoặc kém hiệu quả trong quản lý và sử dụng nguồn lực.

Trách nhiệm phối hợp liên ngành: Chìa khóa quản lý minh bạch

Một yếu tố quan trọng khác để đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả của Quỹ Phòng thủ dân sự là trách nhiệm phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương. Nghị định quy định cụ thể trách nhiệm của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ và các bộ, ngành, địa phương khác trong việc phối hợp quản lý quỹ.

Bộ Tài chính được giao trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia để đề xuất Thủ tướng Chính phủ thành lập, ban hành quy chế hoạt động Quỹ Phòng thủ dân sự Trung ương. Đồng thời, Bộ Tài chính cũng phải hướng dẫn, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất việc chấp hành công tác xây dựng kế hoạch thu, chi và quản lý, sử dụng quỹ tại các địa phương. Sự phân định rõ ràng về trách nhiệm và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan là yếu tố then chốt để đảm bảo nguồn lực được quản lý chặt chẽ, minh bạch, giảm thiểu rủi ro phát sinh tiêu cực, lãng phí trong quá trình vận hành quỹ.

Nhìn chung, các quy định chi tiết về quản lý tài chính, kiểm tra, thanh tra và công khai, minh bạch đối với Quỹ Phòng thủ dân sự theo Nghị định số 200/2025/NĐ-CP không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là nền tảng để củng cố niềm tin của công chúng vào việc sử dụng hiệu quả các khoản đóng góp và nguồn lực quốc gia.

Thông qua việc đảm bảo mọi hoạt động thu, chi đều được công khai, minh bạch, tuân thủ pháp luật, các quy định này góp phần quan trọng vào việc nâng cao hiệu quả tổng thể của các hoạt động phòng thủ dân sự. Nguồn lực tài chính sẽ được phân bổ và sử dụng đúng mục đích, kịp thời ứng phó với các tình huống khẩn cấp, thiên tai, thảm họa, từ đó giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ cuộc sống, tài sản của người dân, đồng thời khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.