Vai trò của báo chí trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được cụ thể hóa bằng nhiều nghị quyết, văn kiện của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật... Cụ thể, Điều 75, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 đã quy định trách nhiệm của các cơ quan báo chí và đội ngũ nhà báo trong phòng, chống tham nhũng. Bên cạnh đó, Ðiều 13 Luật Phòng, chống tham nhũng còn quy định cụ thể về việc họp báo, phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí về công tác phòng, chống tham nhũng và xử lý vụ việc, vụ án tham nhũng theo quy định của pháp luật về báo chí. Ðiều 14 Luật Phòng, chống tham nhũng cũng quy định về quyền cung cấp thông tin về tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị đó cho cơ quan báo chí.

Tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Công tác tuyên truyền và vận động Nhân dân tham gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc hình thành, phát triển ý thức pháp luật cũng như việc tuân thủ pháp luật của người dân.

Ảnh minh họa. Nguồn: internet

Hiện nay, báo chí có nhiều hình thức, cách thức tham gia công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực như: Xuất bản các tác phẩm báo chí về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; đưa các thông tin về hội thảo khoa học, tọa đàm của các chuyên gia, nhà quản lý về công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; mở các chuyên mục giáo dục và đào tạo về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trên báo chí, các cuộc thi tìm hiểu nội dung về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; đưa tin về xây dựng pháp luật, áp dụng pháp luật trong việc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Năm 2021, Báo Thanh tra đã tham gia cùng Thanh tra Chính phủ tổ chức cuộc thi “Tìm hiểu pháp luật về phòng, chống tham nhũng”. Cuộc thi nhận được sự hưởng ứng tích cực từ các bộ, ngành, địa phương khi nhận được hơn 200.000 bài dự thi đến từ nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương với nhiều thành phần, lứa tuổi khác nhau. Việc tổ chức cuộc thi được đánh giá là một trong những cách tuyên truyền nhanh nhất và hiệu quả nhất tới đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và người dân. Thông qua cuộc thi giúp người dân hiểu rõ hơn quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong thực hiện nhiệm vụ được giao; phát huy tinh thần chủ động học tập, tìm hiểu pháp luật, góp phần nâng cao ý thức tuân thủ, chấp hành pháp luật về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong các tầng lớp Nhân dân.

Kênh thông tin nhanh nhạy, kịp thời phản ánh các vụ việc tham nhũng, tiêu cực

Nhiều bài phóng sự điều tra sau khi đăng tải, phát sóng đã tạo được tiếng vang lớn, được dư luận hoan nghênh, đánh giá cao.

Trên thực tế, rất nhiều vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực đã được báo chí phát hiện. Những năm qua, báo chí đã cung cấp một lượng lớn thông tin về đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trên tất cả các loại hình báo chí, từ báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình... Thông qua nhiều biện pháp khác nhau, báo chí phát hiện những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng: Qua thư bạn đọc gửi đến cơ quan báo chí, phóng viên; qua việc tiếp nhận các phản ánh, tố cáo của người dân hoặc qua tự phát hiện, thực hiện những biện pháp điều tra đặc thù của nghề nghiệp.

Theo kết quả khảo sát “Tham nhũng từ góc nhìn của người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức, viên chức” do Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng Thế giới phối hợp thực hiện cho thấy, báo chí là một trong những thiết chế tích cực và hiệu quả nhất trong phát hiện và điều tra tham nhũng tại Việt Nam. Những bài viết, phóng sự không chỉ đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng, mà còn tạo dư luận xã hội trong việc đấu tranh với những hành vi tham nhũng, tiêu cực. Trong nhiều trường hợp, những thông tin của báo chí là những thông tin, chứng cứ ban đầu để các cơ quan chức năng vào cuộc, mở rộng điều tra, tiếp tục làm rõ và xử lý các vụ việc tham nhũng, tiêu cực có liên quan.

Điển hình là vụ án Trịnh Xuân Thanh. Bắt đầu từ những hình ảnh về chiếc xe Lexus 570 trị giá hơn 5 tỷ đồng mang biển số xanh 95A-0699 của ông Trịnh Xuân Thanh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang lúc bấy giờ, chạy trên đường phố miền Tây được người dân chụp và đăng tải lên mạng xã hội vào cuối tháng 5 năm 2016. Ngay lập tức, điều đó thu hút sự chú ý của dư luận cùng những lời bình luận không tích cực vì cho rằng chiếc xe công này quá sang so với tiêu chuẩn Nhà nước bố trí cho cán bộ cấp tỉnh.

Khi ấy, lãnh đạo tỉnh Hậu Giang giải thích do địa phương thiếu xe nên ông Thanh mượn chiếc xe hơn 5 tỷ này đưa vào Hậu Giang để tiện công tác. Phòng Cảnh sát giao thông (PC67) Công an Hậu Giang cấp biển số xanh 95A-0699 cho xe tư nhân nhằm phục vụ việc đi lại của ông Thanh.

Sau khi hàng loạt báo chí phản ánh về sự việc, các cơ quan chức năng vào cuộc làm rõ và xác định Trịnh Xuân Thanh thời điểm đó không thuộc diện được xe biển xanh đưa đón. Lúc này, Tỉnh ủy Hậu Giang mới thừa nhận việc cấp biển xanh cho xe Lexus LX570 là sai.

Cùng với đó, báo chí cũng phản ánh tình trạng thua lỗ nặng của Tổng công ty cổ phần Xây lắp Dầu khí Việt Nam, nơi ông Thanh từng giữ các vị trí lãnh đạo chủ chốt từ năm 2007 đến năm 2013.

Sau đó, nhiều sai phạm của ông Thanh từng bước được làm rõ và đưa ra ánh sáng.

Phản ánh và giám sát quá trình xử lý các vụ việc tham nhũng, tiêu cực

Với vai trò là "cầu nối" giữa Nhân dân và chính quyền, báo chí giúp người dân bày tỏ tâm tư, nguyện vọng, phản ánh những bức xúc liên quan đến tham nhũng, tiêu cực. Qua đó, báo chí góp phần tạo nên áp lực dư luận mạnh mẽ, buộc các cơ quan chức năng phải hành động quyết liệt, minh bạch.

Trong thời đại công nghệ số hiện nay, báo chí trở thành kênh giám sát hữu hiệu. Mọi hành vi sai phạm, nếu bị báo chí phản ánh công khai sẽ không dễ che giấu.

Ngoài ra, báo chí còn là nơi ghi nhận, lan tỏa những gương điển hình tiên tiến, cán bộ liêm chính, nhân tố mới trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; nhân rộng những cách làm hay, kinh nghiệm tốt, bảo vệ người tố cáo tham nhũng, tiêu cực. Đồng thời, báo chí cũng góp phần kiểm soát quyền lực để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Có thể nói, báo chí chính là “vũ khí sắc bén” trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Để phát huy hơn nữa vai trò này, mỗi nhà báo cần giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, dấn thân vì sự thật, vì công lý. Mỗi công dân cần ủng hộ, hợp tác với báo chí để cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực đạt hiệu quả cao nhất. Có như vậy, báo chí mới thực sự trở thành lực lượng xung kích trên mặt trận phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng đất nước ngày càng trong sạch, vững mạnh.