Phát biểu khai mạc lễ hội, Chủ tịch UBND quận Lê Chân Nguyễn Hoàng Linh cho biết: Lễ hội Nữ tướng Lê Chân diễn ra hàng năm có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với người dân thành phố.

Nữ tướng Lê Chân quê ở xã An Biên, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, xứ Hải Dương (nay là xã Thủy An, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh).

Từ tuổi hoa niên, bà nức tiếng đẹp người đẹp nết, có chí khí hơn người. Viên quan cai trị nhà Hán đòi lấy làm tì thiếp, nhưng đã bị bà từ chối. Tô Định oán giận đã sát hại cha bà.

Bà ôm mối thù cha, tìm phương rửa hận. Bà và người thân rời quê nhà đến vùng ven biển có nhiều sông rạch khai khẩn, lập nên một làng ven sông gọi là làng Vẻn. Nhớ quê nhà, bà lấy tên quê gốc để đặt tên cho vùng đất mới là "Trang An Biên", lại mở một chợ ở bên sông để tiện việc mua bán. Tại đây, bà tích cực chiêu mộ binh sĩ, chờ đợi thời cơ để trả thù nước, rửa hận nhà.

Khi Trưng Trắc dựng cờ khởi nghĩa ở Mê Linh, Lê Chân được tin, lập tức lựa chọn hơn 100 binh sĩ thân tín, kéo về Sơn Tây. Trưng Trắc thấy diện mạo bà khác thường, có chí khí nên đã rất ưng ý và phong cho bà là Thánh Chân Công Chúa, đem quân cùng Bình Khôi Công Chúa Trưng Nhị tiến đánh Tô Định. Tô Định thua to, trốn về Bắc quốc, nước Nam bình định, Trưng Trắc xưng vua, khao thưởng quân sĩ, ban khen công thần. Thánh Chân Công Chúa được phong là Chưởng quản binh quyền, lĩnh ấn Trấn Đông Đại tướng quân, thống lĩnh đạo quân Nam Hải phòng thủ miền biển, sai đem binh mã về Trang An Biên dựng đồn binh đề phòng giặc Bắc quay trở lại xâm lược.

Khi trở về làng, bà đã dựng đồn, tăng cường chiêu mộ binh sĩ, xuất tiền tài chẩn cấp cho dân. Người dân nơi đây có cuộc sống ấm no, bình yên.

Năm 43, vua Hán sai tướng tài Mã Viện đem quân thuỷ bộ theo đường Đông Bắc sang đánh, Lê Chân chỉ huy quân chặn giặc, gây cho chúng nhiều thiệt hại. Nhưng do chênh lệch lực lượng, bà phải lui binh về bảo vệ Mê Linh. Sau khi phòng tuyến Cấm Khê vỡ, hai bà Trưng tự tận, Lê Chân phải rút quân vào vùng núi Lạt Sơn (thuộc Hà Nam bây giờ), lập căn cứ chống giặc. Mã Viện sai quân vây chặt căn cứ, chặn đường tiếp tế lương thực. Thế cùng lực tận, nữ tướng đã gieo mình xuống núi Giát Dâu tuẫn tiết.

Dân làng An Biên được bà báo mộng lập miếu thờ “An Biên cổ miếu” (đền Nghè ngày nay). Bà được phong làm Thành hoàng trang An Biên và được ban thần hiệu Nam Hải Uy Linh Thánh Chân Công Chúa.

Từ một nhân vật có thật trong lịch sử với những công đức lớn lao, nữ tướng Lê Chân được nhân dân quận Lê Chân nói riêng người dân thành phố Hải Phòng nói chung tôn vinh là thành hoàng của thành phố và suy tôn bà là bậc Thánh Mẫu. Với ý nghĩa tốt đẹp đó, người dân An Biên xưa đã chọn ngày Thánh đản (ngày mồng 8/2 âm lịch hàng năm) là ngày lễ hội truyền thống của người dân nơi đây.

Quang cảnh buổi lễ tế cáo yết, lễ chính hội tại đền Nghè. Ảnh: Kim Thành

Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân năm 2024 được tổ chức trong 3 ngày, từ ngày 16 - 18/3/2024 (tức ngày 7, 8, 9 tháng 2 âm lịch năm Giáp Thìn), với nhiều hoạt động phong phú, đặc sắc. Trong đó, tại Di tích đền Nghè diễn ra nhiều hoạt động do Bảo tàng Hải Phòng chủ trì tổ chức.

Quang cảnh hội thi hoa thủy tiên tại đền Nghè. Ảnh: Kim Thành

Đặc biệt, lễ hội năm nay, Bảo tàng Hải Phòng khôi phục hội thi hoa thủy tiên. Hoa thủy tiên là một loài hoa đẹp, có hương thơm thanh khiết. Với tấm lòng thành kính, biết ơn và sự ngưỡng mộ của người dân làng An Biên xưa đối với Thánh Chân Công Chúa, mọi người đều mong muốn được dâng lên Đức Thánh những gì đẹp nhất. Do vậy, từ xa xưa, người dân làng An Biên đã nghĩ ra việc lập hội chơi hoa thủy tiên, lấy tên là "Hoa hữu hội" - có nghĩa là hội những người bạn của hoa. Mục đích của hội này là hàng năm chọn được những bình hoa thủy tiên đẹp nhất để làm lễ dâng lên Thánh mẫu.

Để có thể chọn được những bình hoa đẹp dâng lên Thánh mẫu, ngày mồng 8/2 âm lịch hàng năm, những người trong "Hoa hữu hội" lại cùng với nhân dân làng An Biên khai mạc hội thi hoa thủy tiên.

Người Hải Phòng đinh ninh rằng, nếu hội thi mà tuyển chọn được đúng bình hoa thủy tiên đẹp nhất làm lễ dâng lên Thánh mẫu Lê Chân thì đời sống của mọi người nằm trong quyền năng, tha lực bảo trợ của Thánh mẫu sẽ tươi đẹp suốt trong năm.

Tại lễ hội năm nay, ngoài các nghi lễ truyền thống, như lễ, tế, rước và có nhiều hoạt động hội như tái hiện một phần không gian chợ quê, các trò chơi dân gian,… thì lễ hội năm này có nhiều nét mới. Các hoạt động lễ hội được ban tổ chức thực hiện với quy mô lớn hơn, loại hình phong phú hơn. Tại các không gian như đền Nghè, đình An Biên hay khu vực tượng đài đều diễn ra các hoạt động lễ hội sôi nổi.

Tại đền Nghè, lễ hội các năm trước thường tổ chức 1 đến 2 canh tế, nhưng năm nay, được tổ chức đầy đủ 3 canh tế: Tế cáo yết, tế chính hội và tế tạ.

Một số hình ảnh tại lễ hội: