Chuyển đổi số ngành Thanh tra: Xu hướng tất yếu

Hoạt động thanh tra truyền thống, dựa trên các quy trình thủ công và hồ sơ giấy tờ, đã bộc lộ nhiều hạn chế trong bối cảnh hiện nay. Việc thu thập, xử lý và phân tích một khối lượng thông tin ngày càng lớn trở nên khó khăn, tốn kém thời gian và nguồn lực. Sự phức tạp của các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, đòi hỏi các công cụ và phương pháp tiếp cận hiện đại hơn để có thể phát hiện và xử lý hiệu quả.

Một cuộc thanh tra điển hình trong quá khứ có hàng chục, thậm chí hàng trăm thùng hồ sơ, tài liệu được vận chuyển từ đơn vị được thanh tra về văn phòng. Các thanh tra viên phải dành hàng tuần, hàng tháng để đọc, đối chiếu, kiểm đếm từng con số, từng dòng chữ. Quy trình này không chỉ tốn kém về thời gian, nhân lực, chi phí lưu trữ mà còn tiềm ẩn vô số rủi ro.

Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào con người trong mọi khâu của quy trình, từ thu thập thông tin, phân tích, đến đưa ra nhận định, đã tạo ra một "vùng xám" cho các yếu tố chủ quan và tiêu cực xen vào. Hơn nữa, trong bối cảnh các vi phạm ngày càng tinh vi, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, đất đai, đấu thầu, các đối tượng vi phạm có thể dễ dàng che giấu hành vi của mình thông qua các giao dịch phức tạp, các công ty "sân sau", các dòng tiền luân chuyển qua nhiều tài khoản.

Chính những tồn tại này đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về một sự thay đổi mang tính đột phá trong phương thức hoạt động của ngành Thanh tra. Chuyển đổi số, với khả năng ứng dụng các công nghệ tiên tiến như dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây (Cloud Computing), internet vạn vật (IoT)..., được kỳ vọng sẽ mang lại một cuộc cách mạng trong cách thức ngành Thanh tra thực hiện nhiệm vụ của mình.

Chuyển đổi số trong hoạt động thanh tra không đơn thuần là việc số hóa các văn bản hay quy trình hiện có. Đó là một quá trình tái cấu trúc toàn diện, từ việc xây dựng kế hoạch thanh tra dựa trên phân tích dữ liệu, tiến hành thanh tra trên môi trường số, đến việc công khai kết quả và giám sát việc thực hiện các kết luận thanh tra. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống thanh tra minh bạch hơn, hiệu quả hơn và có khả năng ứng phó linh hoạt với những thách thức mới.

Chính phủ đã đưa ra những định hướng chiến lược mạnh mẽ, coi chuyển đổi số là một nhiệm vụ trọng tâm. Nghị quyết số 17/NQ-CP ngày 7/3/2019 của Chính phủ về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm phát triển Chính phủ điện tử và sau này là "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030" theo Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 3/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo ra một hành lang pháp lý và một chính sách quan trọng.

Thanh tra Chính phủ đã cụ thể hóa quyết tâm này bằng các kế hoạch hành động chi tiết, đặt ra các mục tiêu rõ ràng như: xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về khiếu nại, tố cáo; hình thành Cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập; số hóa hồ sơ và ứng dụng công nghệ trong toàn bộ các khâu nghiệp vụ. Đây không chỉ là những dự án công nghệ, mà là những bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc ngành, hướng tới một mô hình hoạt động hoàn toàn mới.

Go Solutions giới thiệu giải pháp chuyển đổi số toàn diện cho ngành Thanh tra. Ảnh: PV

“Vũ khí” chống tham nhũng mang tên Cơ sở dữ liệu quốc gia

Kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn là một trong những trụ cột chính của công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Tuy nhiên, phương pháp kê khai trên giấy và xác minh thủ công trong nhiều năm qua đã bộc lộ nhiều hạn chế. Các bản kê khai thường mang nặng tính hình thức, nằm im trong tủ hồ sơ và chỉ được "đánh thức" khi có vụ việc xảy ra. Việc xác minh gặp vô vàn khó khăn do thông tin về tài sản (bất động sản, tài khoản ngân hàng, cổ phiếu, xe cộ...) nằm rải rác ở nhiều cơ quan khác nhau.

Chuyển đổi số hứa hẹn sẽ thay đổi toàn diện vấn đề này. Việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập, một nhiệm vụ trọng tâm được Thanh tra Chính phủ đẩy mạnh, sẽ là "xương sống" cho một cơ chế kiểm soát minh bạch và hiệu quả. Nền tảng này không chỉ đơn giản là nơi lưu trữ các bản kê khai điện tử. Sức mạnh thực sự của nó nằm ở khả năng kết nối, liên thông và đối chiếu dữ liệu tự động với các cơ sở dữ liệu quốc gia khác như dân cư (thông qua Đề án 06), đất đai, đăng ký kinh doanh, thuế, ngân hàng...

Quá trình xác minh ngẫu nhiên sẽ không còn mang tính hình thức mà trở nên sâu sát, dựa trên phân tích rủi ro từ dữ liệu lớn. Điều này sẽ khiến việc kê khai gian dối trở nên khó khăn hơn bao giờ hết, bởi mọi biến động tài sản đều để lại "dấu chân số". Đây chính là công cụ để biến chủ trương "cán bộ không dám, không thể, không muốn tham nhũng" thành hiện thực.

Tương tự, khiếu nại, tố cáo là một kênh thông tin quan trọng giúp các cơ quan Nhà nước phát hiện và xử lý các sai phạm. Cơ sở dữ liệu quốc gia về công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo được xây dựng chính là để giải quyết vấn đề này. Khi một người dân gửi đơn thư qua cổng dịch vụ công hoặc trực tiếp, đơn sẽ được nhập vào hệ thống và được cấp một mã số định danh duy nhất. Thông qua mã số này, người dân có thể chủ động tra cứu, theo dõi toàn bộ quá trình xử lý: đơn đã được chuyển đến cơ quan nào, ai là người thụ lý, thời hạn giải quyết là bao lâu, và kết quả cuối cùng ra sao.

Sự minh bạch này mang lại lợi ích kép. Về phía người dân, nó tăng cường niềm tin vào cơ quan công quyền và trao cho họ công cụ để giám sát, thúc đẩy quá trình xử lý. Về phía cơ quan Nhà nước, nó tạo ra một áp lực tích cực, buộc các cán bộ phải nâng cao trách nhiệm, xử lý đơn thư đúng thời hạn, đúng quy trình. Hệ thống cũng giúp lãnh đạo các cấp có cái nhìn tổng quan về tình hình khiếu nại, tố cáo trên toàn quốc, phát hiện các "điểm nóng" để có chỉ đạo kịp thời, tránh tình trạng khiếu kiện đông người, vượt cấp.

Có thể nói, chuyển đổi số không chỉ là công nghệ, mà là một cuộc cải cách về tư duy quản trị. Bằng việc xây dựng các nền tảng số minh bạch, ngành Thanh tra đang dần phá bỏ những "bức tường" thông tin, trao quyền giám sát thực chất cho người dân, và kiến tạo một nền hành chính công khai, liêm chính và minh bạch.

Bài 2: Khi dữ liệu trở thành kim chỉ nam