TS Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Nghiệp vụ Thanh tra, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: T.H

+ PV: Thưa bà, việc tổ chức lại hệ thống thanh tra theo mô hình hai cấp đang tạo ra những thay đổi lớn. Theo bà, đâu là những thuận lợi và thách thức đặt ra đối với ngành Thanh tra trong bối cảnh này?

- TS Lê Thanh Thủy: Việc tổ chức lại bộ máy hành chính còn hai cấp là cấp tỉnh và cấp xã đặt ra yêu cầu việc sắp xếp lại hệ thống cơ quan thanh tra theo hướng tinh gọn, thống nhất, là một bước cải cách quan trọng. Mô hình mới giúp tăng tính tập trung, giảm chồng chéo và nâng cao hiệu quả điều hành. Tuy nhiên, đi cùng với đó là không ít thách thức.

Trước hết, phạm vi quản lý của cơ quan thanh tra cấp tỉnh mở rộng hơn, trong khi nhân lực và ngân sách chưa được tăng tương ứng. Việc không còn cơ quan thanh tra cấp huyện và cấp sở khiến công tác giám sát một số lĩnh vực chuyên ngành dễ bị bỏ sót nếu không có cơ chế phối hợp hiệu quả.

Bên cạnh đó, nhiều quy định hướng dẫn Luật Thanh tra năm 2025 vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Việc thiếu đồng bộ thể chế, hạ tầng công nghệ thông tin còn yếu và sự chênh lệch về năng lực cán bộ giữa các địa phương cũng là rào cản. Điều này đòi hỏi ngành Thanh tra phải chuyển mình mạnh mẽ hơn về tư duy, phương pháp và công cụ quản lý.

+ PV: Để hoạt động thanh tra thực sự chuyên nghiệp, chính quy và hiện đại, theo bà, những điều kiện tiên quyết nào cần được bảo đảm?

- TS Lê Thanh Thủy: Tôi cho rằng có năm nhóm điều kiện then chốt.

Thứ nhất là thể chế và chính sách pháp luật đồng bộ. Luật Thanh tra năm 2025 và Nghị định số 216/2025/NĐ-CP đã tạo nền tảng quan trọng, nhưng cần sớm ban hành đầy đủ thông tư, quy trình nghiệp vụ, mẫu biểu thống nhất và quy tắc đạo đức nghề nghiệp của cán bộ thanh tra. Việc xác định rõ trách nhiệm cá nhân trong thực hiện và xử lý kết luận thanh tra sẽ giúp tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, tổ chức bộ máy phải tinh gọn, rõ ràng về chức năng và thẩm quyền. Cần phân định rành mạch phạm vi thanh tra giữa Trung ương và địa phương, thiết lập cơ chế phối hợp để tránh chồng chéo. Việc gắn tổ chức với vị trí việc làm cụ thể giúp nâng cao tính chuyên nghiệp và trách nhiệm cá nhân.

Thứ ba là đội ngũ cán bộ thanh tra chuyên nghiệp, liêm chính, có năng lực thực tiễn. Tuyển dụng cần công khai, dựa trên năng lực; đào tạo phải thường xuyên, cập nhật kỹ năng số, kỹ năng phân tích dữ liệu, sử dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác thanh tra.

Đồng thời, cần có cơ chế đánh giá dựa trên hiệu quả công việc và đạo đức nghề nghiệp, cùng với chính sách đãi ngộ phù hợp để giữ chân người giỏi.

Thứ tư, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số là yếu tố không thể thiếu. Ngành Thanh tra cần xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, liên thông với hệ thống quản lý Nhà nước; triển khai thanh tra điện tử, đánh giá rủi ro qua dữ liệu lớn (big data) thay vì chỉ dựa vào kiểm tra tại chỗ.

Cuối cùng, cơ chế phối hợp và giám sát sau thanh tra phải được thiết lập chặt chẽ. Phối hợp giữa thanh tra, kiểm toán, điều tra, tư pháp cần đồng bộ; đồng thời phát huy vai trò của báo chí, Mặt trận Tổ quốc và người dân trong giám sát việc thực hiện kết luận thanh tra.

Chỉ khi các điều kiện này được bảo đảm, hoạt động thanh tra mới có thể vận hành trơn tru, khách quan và hiệu quả.

+ PV: Vậy để các điều kiện nêu trên thực sự đi vào cuộc sống, bà có đề xuất những giải pháp trọng tâm nào trong thời gian tới?

- TS Lê Thanh Thủy: Tôi cho rằng cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống.

Với Chính phủ và Thanh tra Chính phủ, cần ban hành kịp thời hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thanh tra, ưu tiên nguồn lực cho chuyển đổi số, đồng thời định kỳ rà soát việc thực hiện để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Với địa phương và bộ, ngành, phải sớm rà soát, sắp xếp tổ chức thanh tra theo mô hình mới, tránh dàn trải. Cần xây dựng kế hoạch đào tạo cán bộ giai đoạn 2025-2030 sát thực tế, nhất là trong các lĩnh vực tài chính, đất đai, đầu tư công, nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro sai phạm.

Còn về phía các cơ quan thanh tra, phải thực hiện nghiêm quy trình nghiệp vụ, coi trọng chất lượng hơn số lượng. Mỗi cán bộ cần chủ động tiếp cận công nghệ, khai thác dữ liệu phục vụ công tác giám sát, kiểm tra. Cùng với đó là đẩy mạnh công tác hậu kiểm, giám sát việc thực hiện kết luận thanh tra, đảm bảo “thanh tra đến đâu, chuyển biến đến đó”.

+ PV: Xin bà cho biết kỳ vọng của bà về hệ thống thanh tra trong giai đoạn mới?

- TS Lê Thanh Thủy: Tôi tin rằng, với Luật Thanh tra năm 2025 và nghị định hướng dẫn mới, cùng quyết tâm của lãnh đạo ngành, chúng ta đang có cơ hội để xây dựng một nền thanh tra hiện đại, minh bạch và phục vụ Nhân dân.

Khi các điều kiện về thể chế, nhân lực và công nghệ được đảm bảo, hoạt động thanh tra sẽ thực sự trở thành “tai mắt” của chính quyền, công cụ sắc bén để phòng ngừa, phát hiện, xử lý sai phạm, góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, kiến tạo, hướng tới phát triển bền vững.

+ Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!