Kết quả thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản và chuyên đề quy hoạch

Báo cáo công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực 6 tháng đầu năm, nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2025 của Thanh tra Chính phủ cho thấy những con số ấn tượng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản. Cụ thể, trong 6 tháng đầu năm 2025, toàn ngành đã tiến hành 308 cuộc thanh tra trong lĩnh vực này, trong đó 225 cuộc đã được kết thúc và ban hành kết luận.

Qua thanh tra, 483 đơn vị được phát hiện có vi phạm với số tiền lên đến 132 tỷ đồng. Ngành Thanh tra đã kiến nghị thu hồi 85 tỷ đồng và kiến nghị xử lý khác 47 tỷ đồng. Đáng chú ý, đã kiến nghị xử lý hành chính đối với 106 tổ chức và 321 cá nhân, cùng với việc chuyển 3 vụ việc sang cơ quan điều tra để tiếp tục xem xét, xử lý.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ cũng đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kết quả thanh tra chuyên đề quy hoạch và thực hiện quy hoạch xây dựng, cho thấy sự quan tâm sâu rộng đến tính tuân thủ pháp luật trong lĩnh vực này. Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ còn trực tiếp tiến hành thanh tra 2 dự án xây dựng lớn là cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và cơ sở 2 Bệnh viện Việt Đức, thể hiện sự quyết liệt trong xử lý các vụ việc trọng điểm.

Khung pháp lý và thẩm quyền thanh tra lĩnh vực xây dựng

Hoạt động thanh tra được quy định chặt chẽ bởi Luật Thanh tra năm 2025, trong đó "thanh tra" được định nghĩa là hoạt động xem xét, đánh giá, kết luận, kiến nghị xử lý việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Nội dung thanh tra là việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra. Điều này bao gồm cả việc tuân thủ các quy định về cấp phép xây dựng và quản lý xây dựng.

Cơ quan thanh tra có chức năng giúp cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền thực hiện quản lý Nhà nước về công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Cụ thể, thẩm quyền thanh tra lĩnh vực xây dựng được phân cấp như sau:

Thanh tra Chính phủ có thẩm quyền thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh. Cơ quan này cũng có thể thanh tra việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản của Nhà nước tại doanh nghiệp, là nội dung thường xuyên liên quan đến các dự án xây dựng sử dụng vốn Nhà nước. Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ có thể thanh tra đối với vụ việc thuộc thẩm quyền khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Thanh tra tỉnh là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, giúp Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh quản lý Nhà nước về công tác thanh tra. Thanh tra tỉnh có nhiệm vụ và quyền hạn thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác và đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, cũng như thanh tra việc chấp hành pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của các cơ quan chuyên môn này. Điều này bao gồm các cơ quan cấp phép xây dựng. Thanh tra tỉnh cũng thanh tra việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản Nhà nước tại doanh nghiệp do Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu, trừ trường hợp Thanh tra Chính phủ tiến hành thanh tra.

Hoạt động thanh tra có thể được tiến hành theo kế hoạch đã được ban hành hoặc đột xuất khi phát hiện cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền thanh tra có dấu hiệu vi phạm pháp luật, đảm bảo sự linh hoạt và kịp thời trong phát hiện sai phạm.

Đảm bảo kỷ cương và xử lý nghiêm vi phạm trong thanh tra xây dựng

Luật Thanh tra năm 2025 quy định nghiêm cấm các hành vi tiêu cực trong hoạt động thanh tra nhằm đảm bảo tính chính xác, khách quan và công minh. Các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm: Cố ý không ra quyết định thanh tra khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để gây khó khăn, phiền hà, bao che, cố ý bỏ lọt hành vi vi phạm pháp luật, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, cố ý kết luận sai sự thật, hoặc không kiến nghị khởi tố và chuyển hồ sơ vụ việc có dấu hiệu tội phạm được phát hiện qua thanh tra sang cơ quan điều tra.

Trong trường hợp phát hiện hành vi chiếm đoạt, chiếm giữ, sử dụng trái pháp luật hoặc làm thất thoát tài sản của Nhà nước, người ra quyết định thanh tra có quyền ra quyết định thu hồi tài sản ngay lập tức mà không cần đợi kết luận thanh tra cuối cùng, trừ trường hợp luật có quy định khác. Những quy định này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong việc chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và bảo đảm tuân thủ pháp luật trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là trong đầu tư xây dựng.