Dự án chậm tiến độ kéo dài, tổng mức đầu tư tăng gần gấp đôi

Theo Kết luận thanh tra số 3860, công tác quản lý đầu tư xây dựng dự án đã bộc lộ nhiều sai phạm, tiến độ dự án kéo dài chậm 6 năm, theo đó đã tăng tổng mức đầu tư lớn (từ 3.532 tỷ đồng theo Quyết định phê duyệt dự án đầu tư số 1881/QĐ-UBND ngày 15/4/2005 lên 6.661,757 tỷ đồng theo Quyết định phê duyệt dự án đầu tư điều chỉnh 909/QĐ-UBND ngày 7/2/3013) gây lãng phí ngân sách Nhà nước, hiệu quả đầu tư thấp.

Nguyên nhân cơ bản làm tăng tổng mức đầu tư, theo kết luận thanh tra, là do chất lượng lập dự án (do Tổng Công ty Tư vấn Thiết kế Giao thông vận tải TEDI thực hiện) còn nhiều hạn chế, thiếu trách nhiệm và mang tính hình thức, việc khảo sát mặt bằng, địa chất địa hình thiếu cụ thể, thiếu đồng bộ; thiết kế cơ sở thiếu khoa học, thiếu thực tiễn; đồng thời là chất lượng thẩm định, phê duyệt dự án của Sở Kế hoạch và Đầu tư và UBND thành phố Hà Nội còn hạn chế, không chỉ ra những bất cập, thiếu sót của tư vấn thiết kế. Mặt khác nhiều hạng mục công trình liên quan đến dự án đã không được đề cập trong báo cáo nghiên cứu khả thi, dẫn đến việc phải điều chỉnh, bổ sung nhiều lần (hạng mục tuyến ống truyền dẫn cấp nước với 6 gói thầu sử dụng hết 70% chi phí dự phòng của dự án; các công trình vật kiến trúc trên mặt bằng phải thực hiện di chuyển như công trình điện, công trình ngầm, hệ thống đường ống dẫn dầu và một số công trình khác không được đề cập đã phải bổ sung ở các gói thầu số 35, 36, 39, 40, 41, 42, 44). 

Mặt khác, theo Quyết định số 1881/QĐ-UBND ngày 15/4/2005 của UBND thành phố Hà Nội thì dự án được thực hiện trong 3 năm từ 2005 đến 2008. Năm 2009, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, dự án nằm trong danh mục dự án chưa hoàn thành các công trình kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long, đến thời điểm thanh tra (tháng 2/2014) đã chậm 6 năm không đạt mục tiêu đề ra; công tác lập, thẩm định, phê duyệt dự án chất lượng thấp, không đáp ứng được các chỉ tiêu yêu cầu của dự án đầu tư, khi thực hiện phải bổ sung thay đổi nhiều lần, năng lực của tư vấn lập dự án đầu tư yếu kém; công tác lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật - dự toán biểu hiện trình độ năng lực cơ quan tư vấn thiết kế thấp, thiết kế kỹ thuật thiếu tính khoa học và tính thực tiễn. 

Việc chậm trễ, quản lý dự án kém hiệu quả đã được Thanh tra Chính phủ chỉ ra trong kết luận thanh tra. Nhưng theo Báo cáo số 6033/STC-QLG ngày 1/10/2024 của Sở Tài chính, đơn vị được UBND thành phố Hà Nội giao chủ trì, phối hợp, rà soát, tổng hợp, tham mưu dự thảo văn bản của UBND thành phố về các nội dung báo cáo, kiến nghị về việc thực hiện nội dung kết luận của Thanh tra Chính phủ, đến nay còn 4 nội dung kiến nghị của Thanh tra Chính phủ chưa có cơ sở để thực hiện.

Hơn 4,7 tỷ đồng bị kiến nghị điều chỉnh giảm vẫn chưa tìm được lời giải

Đối với 2 nội dung Thanh tra Chính phủ đề nghị điều chỉnh giảm dự toán gói thầu số 1, tư vấn khảo sát, thiết kế bản vẽ thi công cầu Đông Trù số tiền 2,819 tỷ đồng và điều chỉnh giảm dự toán gói thầu tư vấn giám sát điện chiếu sáng 17A, 17B số tiền 1,892 tỷ đồng. 

Ý kiến của Bộ Tài chính tại Văn bản số 6674/BTC-ĐT ngày 12/6/2019, cho rằng, tại Nghị định số 86/2017/NĐ-CP ngày 25/7/2017 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, theo đó Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về đấu thầu (Khoản 10, Điều 2); vì vậy đề nghị Thanh tra Chính phủ lấy ý kiến của Bộ Kế hoạch và Đầu tư”. 

Về việc này, Bộ Kế hoạch và Đầu tư có ý kiến tại Văn bản số 1210/BKHĐT-TTr ngày 28/2/2022, về nguyên tắc thanh toán, mỗi khối lượng công việc chỉ được thanh toán một lần (không trùng lặp). Theo đó, Thanh tra Chính phủ cần rà soát hồ sơ, tài liệu để có cơ sở xem xét, giải quyết kiến nghị của UBND thành phố Hà Nội đối với nội dung không giảm trừ dự toán gói thầu số 01 số tiền 2,819 tỷ đồng.

Đã hơn 9 năm từ khi Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận thanh tra số 3860, UBND thành phố Hà Nội đã giao Sở Tài chính chủ trì, phối hợp, rà soát, tổng hợp, tham mưu dự thảo văn bản của UBND thành phố về các nội dung báo cáo, kiến nghị về việc thực hiện nội dung kết luận của Thanh tra Chính phủ. Nhưng tại Báo cáo số 6033/STC-QLG ngày 1/10/2024, Sở Tài chính lại đề nghị UBND thành phố Hà Nội giao Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thành phố nghiên cứu, rà soát thực hiện.

Vì sao kiến nghị thu hồi hơn 32 tỷ đồng chưa được thực hiện?

Tại Kết luận số 3860, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị thu hồi 21,723 tỷ đồng tiền hỗ trợ cho Nhà máy Z133 do thực hiện không đúng với Điều 17 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP và khoản 5 Điều 15 Quyết định số 18/2008/QĐ- UBND ngày 29/9/2008 của UBND thành phố Hà Nội quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thu hồi 10,507 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất để giao cho Trung tâm T504 do vi phạm điểm c, khoản 6, Điều 8 Nghị định số 60/2003/NP ngày 6/6/2003 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách Nhà nước.

Tại Văn bản số 6033/STC-QLG, Sở Tài chính cho rằng, các nội dung kiến nghị này của Thanh tra Chính phủ là phù hợp. Bởi số tiền 21,723 tỷ đồng hỗ trợ cho Nhà máy Z133 lớn hơn số tiền được phê duyệt trong dự án đầu tư cơ sở mới tại tại xã Mai Lâm, huyện Đông Anh (14,333 tỷ đồng) và 10,507 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng tại phường Thượng Thanh để giao cho Trung tâm T504, chưa được phê duyệt trong nguồn vốn của dự án đầu tư xây dựng cơ sở mới tại phường Thượng Thanh.  

Tuy nhiên, Sở Tài chính lại cho rằng, số tiền trên thực tế đã được chi trả cho người bị thu hồi đất theo phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng được UBND quận Long Biên và UBND huyện Đông Anh phê duyệt. Người dân đã nhận tiền và bàn giao mặt bằng. Đến nay, UBND thành phố đã giao đất cho nhà máy Z133 và Trung tâm T504 để đầu tư xây dựng cơ sở mới. 

Nhà máy Z133 và Trung tâm T504 là các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, phải thực hiện di dời để thực hiện dự án đường 5 kéo dài. Việc hỗ trợ này chỉ là hỗ trợ 1 phần từ vốn ngân sách địa phương (nguồn từ dự án đường 5 kéo dài) cho đơn vị của Bộ Quốc phòng. 

Như vậy, số tiền 21,723 tỷ đồng tiền hỗ trợ cho Nhà máy Z133 để giải phóng mặt bằng tại xã Mai Lâm, huyện Đông Anh và số tiền 10,507 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng tại phường Thượng Thanh để giao cho Trung tâm T504, đã được chi trả đúng đối tượng, không gây lãng phí ngân sách Nhà nước và không thể thu hồi lại được - trích nội dung Báo cáo số 6033/STC-QLG.

Do đó, Sở Tài chính đề xuất UBND thành phố Hà Nội đề nghị Thanh tra Chính phủ thống nhất với kiến nghị của UBND thành phố tại Văn bản số 3514/UBND-ĐT ngày 13/10/2021 là không thu hồi số tiền 21,723 tỷ đồng đã hỗ trợ cho Nhà máy Z133 và số tiền 10,507 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất để giao cho Trung tâm T504.