Chuẩn hóa trên toàn quốc – yêu cầu cấp thiết trong quản lý an sinh

Theo Bộ Dân tộc và Tôn giáo, sự thiếu thống nhất trong cách tiếp cận đánh giá là một trong những nguyên nhân khiến nhiều báo cáo về kết quả thực hiện chính sách xã hội chưa phản ánh đúng thực tiễn. Mỗi chương trình, dự án, hoặc từng địa phương lại sử dụng phương pháp khác nhau, thậm chí tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành cũng không đồng nhất.

Đề án Bộ tiêu chí mới hướng tới chuẩn hóa đánh giá trên phạm vi cả nước, giúp thống nhất ngôn ngữ và phương pháp đánh giá, khắc phục tình trạng mỗi nơi làm một kiểu. Đồng thời đảm bảo tính so sánh, minh bạch, từ đó tăng khả năng giám sát của cơ quan quản lý, cộng đồng và hội đồng nhân dân các cấp, tạo nền tảng dữ liệu đủ mạnh để hoạch định và điều chỉnh chính sách.

Ông Nguyễn Văn An, chuyên gia chính sách xã hội, nhận xét: Một bộ tiêu chí quốc gia không chỉ giúp đánh giá chính sách chính xác hơn, mà còn nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan thực hiện. Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu.

Bộ tiêu chí gồm hệ thống chỉ số định lượng – đo lường theo chuẩn quốc tế

Khác với phương pháp đánh giá trước đây chủ yếu dựa vào báo cáo định tính, Bộ tiêu chí mới nhấn mạnh hệ thống chỉ số định lượng gắn với từng chính sách đồng thời tiếp cận theo hướng đa chiều.

Các nhóm chỉ số dự kiến bao gồm: Chỉ số tiếp cận dịch vụ an sinh (y tế, giáo dục, việc làm, bảo hiểm xã hội…). Chỉ số giảm nghèo bền vững đa chiều, gắn với thu nhập, mức sống, hạ tầng thiết yếu, cơ hội xã hội. Chỉ số chất lượng dịch vụ xã hội, như mức độ hài lòng của người dân hoặc thời gian xử lý thủ tục. Chỉ số tác động chính sách, đo lường sự thay đổi thực tế trong đời sống người thụ hưởng.

Theo bà Lê Thu Hà, thành viên nhóm nghiên cứu đề án: Việc đưa vào các chỉ số định lượng là nền tảng quan trọng để đánh giá khách quan, hạn chế tối đa yếu tố cảm tính trong báo cáo. Các chỉ số được tham chiếu với một số bộ chuẩn quốc tế, giúp Việt Nam từng bước tiệm cận phương pháp giám sát hiện đại.

Một trong những điểm nổi bật của đề án là áp dụng phương pháp đánh giá đa chiều. Cách làm này không chỉ nhìn vào thu nhập hay mức hỗ trợ mà xem xét tổng thể các khía cạnh ảnh hưởng đến đời sống xã hội.

TS. Phạm Quang Vỹ, chuyên gia phân tích chính sách, đánh giá đa chiều giúp xác định rõ nguyên nhân của những tồn tại, ví dụ một hộ thoát nghèo về thu nhập nhưng vẫn thiếu khả năng tiếp cận y tế hoặc công nghệ thông tin. Các chỉ số đa chiều cho phép cơ quan quản lý thiết kế chính sách can thiệp phù hợp, trúng và đúng hơn.

Đây là phương pháp đã được nhiều quốc gia áp dụng và được chứng minh mang lại hiệu quả trong hoạch định an sinh bền vững.

Ứng dụng công nghệ số: Tăng tính minh bạch, theo dõi theo thời gian thực

Cốt lõi quan trọng của Đề án là ứng dụng công nghệ số vào toàn bộ quy trình giám sát, đánh giá. Bộ tiêu chí sẽ được vận hành trên nền tảng dữ liệu thống nhất, kết nối giữa Trung ương và địa phương.

Hệ thống phần mềm sẽ cho phép thu thập dữ liệu tự động, giảm phụ thuộc vào báo cáo thủ công. Theo dõi kết quả theo thời gian thực, phát hiện kịp thời những điểm nghẽn hoặc sai lệch. Tránh trùng lặp dữ liệu, tăng độ tin cậy của số liệu. Công khai thông tin, giúp người dân và tổ chức xã hội có thể giám sát độc lập.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng: Việc tích hợp bộ tiêu chí với cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ tạo ra dòng dữ liệu thông suốt, là điều kiện tiên quyết để tối ưu hóa quy trình giám sát. Công nghệ số giúp minh bạch hóa các hoạt động an sinh, hạn chế tình trạng thống kê ảo hoặc báo cáo không đầy đủ.

Địa phương ủng hộ vì tính khả thi và hiệu quả thực tiễn. Nhiều tỉnh, thành phố đã bày tỏ sự đồng thuận khi Bộ tiêu chí được đưa vào áp dụng.

Tại thành phố Đà Nẵng: Địa phương này cho biết việc đánh giá giảm nghèo trước đây dựa quá nhiều vào xác nhận của thôn, xã, dẫn đến khó đảm bảo độ chính xác. Với bộ tiêu chí mới, số liệu được cập nhật tự động từ cơ sở dữ liệu dân cư và hệ thống an sinh.

Tại tỉnh Hà Tĩnh đang thí điểm phần mềm đánh giá đa chiều. Lãnh đạo UBND xã Hương Sơn chia sẻ: Phần mềm giúp minh bạch toàn bộ quá trình, lưu lại dấu vết xử lý và cho phép lãnh đạo theo dõi từ xa. Độ chính xác tăng rõ rệt so với cách làm thủ công.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh quan tâm nhất là nhóm chỉ số chất lượng dịch vụ xã hội. Sở Nội vụ thành phố nhận định: Đo mức độ hài lòng theo thời gian thực là chìa khóa để cải thiện phục vụ người dân.

Nâng cao hiệu quả an sinh – bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng

Việc triển khai Bộ tiêu chí giám sát, đánh giá được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh trong hiệu quả thực thi chính sách xã hội. Khi có dữ liệu thống nhất và minh bạch, các cơ quan quản lý dễ dàng, đánh giá đúng thực trạng an sinh của từng vùng, từng nhóm đối tượng. Phân bổ nguồn lực công bằng và trúng đích. Điều chỉnh chính sách sát với nhu cầu thực tế. Hạn chế tình trạng trục lợi chính sách hoặc sai phạm trong xác định đối tượng.

Theo ông Trần Quốc Dũng, chuyên gia phân tích dữ liệu an sinh: Việc dựa vào dữ liệu trong giám sát chính sách sẽ giúp Nhà nước tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng khi ngân sách còn hạn chế nhưng nhu cầu hỗ trợ ngày càng lớn.

Ngoài mục tiêu ngắn hạn là chuẩn hóa và minh bạch hóa đánh giá, Bộ tiêu chí hướng tới mục tiêu dài hạn: Xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững, đa tầng và bao phủ toàn dân.

Các chuyên gia nhận định, khi áp dụng nhất quán trong nhiều năm, bộ tiêu chí sẽ giúp Việt Nam theo dõi sự tiến bộ xã hội một cách khoa học. Định hình các xu hướng mới trong nhu cầu an sinh. Đưa ra quyết sách phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Tăng khả năng dự báo và chủ động phòng ngừa rủi ro xã hội.