OTT - con dao hai lưỡi

Với Việt Nam, sự gia tăng nhanh chóng của các nền tảng OTT (Over-the-top) như YouTube, Netflix, TikTok, Spotify, hay Apple TV... không chỉ đặt ra bài toán cạnh tranh trong lĩnh vực nội dung số, mà còn làm dấy lên lo ngại về việc ai thực sự đang nắm quyền kiểm soát thông tin, dữ liệu người dùng và xu hướng văn hóa trong nước.

OTT là các dịch vụ cung cấp nội dung qua internet, vượt qua hệ thống phát sóng truyền thống. Tính tiện lợi, khả năng cá nhân hóa cao và sức hấp dẫn về mặt nội dung khiến OTT nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường, đặc biệt trong giới trẻ. Theo Báo cáo Digital Việt Nam 2025 của We Are Social & Meltwater, ghi nhận vào tháng 2 năm 2025, có khoảng 76,2 triệu người dùng mạng xã hội, chiếm 75,2% dân số, với YouTube đạt 62,3 triệu, Facebook 76,2 triệu, TikTok 40,9 triệu người dùng. Những con số thể hiện việc khán giả Việt Nam đang dần rời xa truyền hình truyền thống, chuyển sang xem nội dung trên các nền tảng OTT.

Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng xuyên biên giới đặt báo chí và truyền thông Việt Nam trước một thách thức lớn. Những nội dung mang tính định hướng dư luận, giáo dục công chúng đang bị lấn át bởi các clip giải trí, video lan truyền, đôi khi lệch chuẩn hoặc có định hướng xuyên tạc. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về vai trò và vị thế của các cơ quan truyền thông chính thống trong không gian số.

Vấn đề không chỉ nằm ở nội dung, mà còn ở dữ liệu. Các nền tảng OTT quốc tế đang nắm trong tay kho dữ liệu khổng lồ về người dùng Việt Nam: hành vi, sở thích, thói quen tiêu dùng... Trong khi đó, các nền tảng nội địa gặp nhiều khó khăn trong việc thu hút người dùng, tích hợp công nghệ và đặc biệt là không có được chính sách hỗ trợ về dòng vốn và phân phối tương xứng.

Các đại biểu cho rằng, từ câu chuyện OTT, vấn đề chủ quyền nền tảng không còn là khái niệm công nghệ mà trở thành nội dung cốt lõi trong chủ quyền số của quốc gia. Khi các công ty xuyên biên giới kiểm soát không gian số Việt Nam, hệ quả kéo theo không chỉ là thất thu thuế, mà còn là nguy cơ lệ thuộc dài hạn vào một hệ sinh thái không do Việt Nam kiểm soát.

Dưới góc độ an ninh truyền thông, việc để các nền tảng nước ngoài chi phối hoạt động sản xuất và phân phối nội dung đang khiến các cơ quan báo chí, truyền hình bị đẩy về thế yếu. Khả năng tiếp cận công chúng, đo lường hiệu quả nội dung, và giữ chân người xem đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trong khi đó, việc xây dựng các nền tảng OTT nội địa chưa đạt được bước tiến lớn. Dù có những cái tên đáng chú ý như VieON, VTVcab ON, FPT Play, TV360..., nhưng thị phần vẫn còn rất nhỏ so với các ông lớn nước ngoài. Nguyên nhân nằm ở chiến lược nội dung chưa khác biệt, chưa tận dụng được ưu thế địa phương, công nghệ chưa đủ tầm, và đặc biệt là chưa có sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ chính sách quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Cần tư duy lại chiến lược OTT

Để giữ vững chủ quyền nền tảng, Việt Nam cần một chiến lược toàn diện, không chỉ dừng ở việc "siết quản lý" các nền tảng xuyên biên giới, mà phải chủ động phát triển hệ sinh thái nền tảng nội địa đủ mạnh. Điều này bao gồm các chính sách ưu đãi về thuế, quỹ đầu tư công nghệ, hỗ trợ quảng bá và phát triển hạ tầng kỹ thuật cho các doanh nghiệp nội địa làm OTT.

Quan trọng hơn, các cơ quan báo chí cũng cần tư duy lại cách tiếp cận khán giả, thay vì chỉ sản xuất nội dung rồi đưa lên nền tảng của người khác, cần đầu tư xây dựng hoặc hợp tác với các nền tảng sở hữu nội dung và người dùng. Điều này vừa giúp giữ chân độc giả, vừa đảm bảo khả năng kiểm soát dữ liệu, luồng thông tin và mô hình doanh thu.

OTT là một công cụ, còn là chiến trường mới trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về truyền thông và công nghệ. Muốn giữ được tiếng nói chủ quyền, Việt Nam phải kiểm soát được nền tảng. Và để làm được điều đó, không chỉ cần chính sách mạnh mẽ từ nhà nước, mà còn đòi hỏi sự bứt phá thực sự từ các doanh nghiệp công nghệ và chính các cơ quan báo chí, những chủ thể đang nắm giữ nội dung chất lượng, nhưng chưa làm chủ được đường đi của thông tin trong thời đại số.