Cuộc cải cách thể chế tài chính lớn trong nhiều năm qua

Thời gian qua, công tác hoàn thiện thể chế lĩnh vực tài chính đã có những bước đi đột phá, nổi bật là việc Quốc hội thông qua Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 8 luật, gồm: Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), Luật Đầu tư công, Luật Đầu tư, Luật Hải quan, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế xuất khẩu - nhập khẩu và Luật Quản lý, sử dụng tài sản công.

Gần đây nhất, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV tiếp tục thông qua 11 dự án luật, nghị quyết, trong đó có 4 luật quan trọng thuộc lĩnh vực tài chính là: Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.

Các sửa đổi luật tập trung vào việc tinh giản thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian phê duyệt đầu tư công, hoàn thuế, thông quan và tăng trách nhiệm giải trình, tính minh bạch trong quản lý tài sản công và ngân sách Nhà nước.

Trong khi, việc sửa đổi Luật Hải quan và các luật thuế giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh thì Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Ngân sách Nhà nước sửa đổi góp phần tăng hiệu quả quản lý, phòng, chống thất thoát, sử dụng nguồn lực công minh bạch, đúng mục tiêu, tiết kiệm.

Tương tự, Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp mở rộng phạm vi điều chỉnh, không chỉ áp dụng cho doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn mà còn với các tổ chức tín dụng Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội… cũng thể hiện định hướng đổi mới mạnh mẽ trong quản lý doanh nghiệp Nhà nước theo cơ chế thị trường, minh bạch, hiệu quả, trao quyền chủ động, giảm can thiệp hành chính, phân định rõ vai trò Nhà nước với vai trò của thị trường.

Theo chia sẻ của luật sư Vũ Văn Vinh (Công ty Luật Thiên Ngân, Hà Nội), những luật này góp phần hoàn thiện nền tảng pháp lý, giúp nguồn vốn ngân sách được quản lý, sử dụng hiệu quả hơn, mang lại lợi ích cho phát triển kinh tế và đời sống người dân.

Những sửa đổi này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn mà còn tạo lập nền tảng pháp lý thống nhất, hiện đại, thúc đẩy phân cấp, phân quyền, tạo điều kiện linh hoạt cho địa phương và doanh nghiệp.

Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, Việt Nam đã chủ động vượt qua thách thức bằng cách hoàn thiện thể chế và ngành tài chính cũng thể hiện vai trò chủ động, kiến tạo trong việc thúc đẩy hoàn thiện thể chế, cải cách tài chính công và quản trị quốc gia.

Một thể chế tài chính hiện đại với khung pháp lý rõ ràng, minh bạch, ổn định sẽ là điều kiện quan trọng để khơi thông nguồn lực trong nước, thu hút đầu tư quốc tế, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.

Việt Nam cải cách thể chế - Tổ chức quốc tế đồng hành

Để nâng hạng thị trường chứng khoán từ cận biên lên mới nổi, Việt Nam cần đáp ứng một loạt các tiêu chí do các tổ chức xếp hạng thị trường quốc tế đưa ra, trong đó có Tổ chức FTSE Russell (đơn vị thành viên của Sở Giao dịch chứng khoán London - LSEG).

Mặc dù các tổ chức này có những tiêu chí riêng biệt nhưng có những điểm chung quan trọng mà Việt Nam đang nỗ lực cải thiện như: Tính thanh khoản và quy mô thị trường; mức độ mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài (tỷ lệ sở hữu nước ngoài, thủ tục đầu tư gián tiếp); khung pháp lý và quản trị.

Đặc biệt, không thể thiếu tiêu chí, tính minh bạch và ổn định của pháp luật để đảm bảo hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch, có thể dự đoán được và không thay đổi đột ngột và hệ thống giám sát, quản lý thị trường (có cơ quan quản lý thị trường hiệu quả, giám sát chặt chẽ các hoạt động giao dịch).

Vừa qua, tại buổi làm việc với Tổ chức FTSE Russell về tiến độ, định hướng nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã khẳng định, Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đến năm 2045, trong đó thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong huy động nguồn lực cho nền kinh tế.

Và việc nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi không chỉ là mục tiêu kỹ thuật mà là hệ quả tất yếu của quá trình cải cách thể chế, nâng cao năng lực vận hành và hội nhập quốc tế.

Người đứng đầu ngành Tài chính Việt Nam cho biết, Bộ Tài chính đang tích cực hoàn thiện khung pháp lý để tạo thuận lợi cho nhà đầu tư.

Cụ thể, bộ đang thúc đẩy việc sửa đổi Nghị định 155/2020/NĐ-CP theo hướng minh bạch về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, phối hợp với Ngân hàng Nhà nước sửa đổi Thông tư 17/2024/TT-NHNN nhằm đơn giản hóa thủ tục đầu tư gián tiếp, cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, ứng dụng công nghệ số; nghiên cứu triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) sau khi hệ thống KRX đi vào vận hành.

Đánh giá cao những nỗ lực cải cách của Việt Nam, đại diện FTSE Russell cam kết tiếp tục đồng hành trong quá trình hiện đại hóa thị trường.

Đồng thời, sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong việc phát triển hệ thống chỉ số, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và tăng cường hợp tác kỹ thuật, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nhà đầu tư dài hạn như các quỹ hưu trí đang mở rộng chiến lược tại khu vực châu Á.