Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng nhằm khắc phục những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Luật Công chứng 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025). Việc sửa đổi hướng tới cải cách tối đa thủ tục hành chính, giảm chi phí và tạo thuận lợi cao nhất cho người dân và doanh nghiệp.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là việc sửa đổi, bổ sung Điều 3 quy định về các giao dịch phải công chứng theo hướng liệt kê chi tiết, thay vì thực hiện theo các luật chuyên ngành hoặc Chính phủ quy định như hiện nay.

Điểm danh 9 nhóm giao dịch bắt buộc công chứng

Theo dự thảo, các giao dịch sau đây sẽ bắt buộc phải được công chứng:

Thứ nhất, hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, trừ hợp đồng cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp; hợp đồng chuyển nhượng, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, tài sản gắn liền với đất mà một bên hoặc các bên tham gia giao dịch là tổ chức hoạt động kinh doanh bất động sản.

Thứ hai, văn bản thỏa thuận của các thành viên có chung quyền sử dụng đất đồng ý đưa quyền sử dụng đất vào doanh nghiệp;

Thứ ba, hợp đồng mua bán, thuê mua, tặng cho, đổi, góp vốn, thế chấp nhà ở, trừ trường hợp tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết; mua bán, thuê mua nhà ở thuộc tài sản công; mua bán, thuê mua nhà ở mà một bên là tổ chức, bao gồm nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang Nhân dân, nhà ở phục vụ tái định cư; góp vốn bằng nhà ở mà có một bên là tổ chức; thuê, mượn, ở nhờ, ủy quyền quản lý nhà ở;

Thứ tư, văn bản tặng cho bất động sản, trừ trường hợp được đăng ký theo quy định của luật; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; hợp đồng mua bán, thuê mua nhà ở, công trình xây dựng, phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng mà các bên tham gia giao dịch là cá nhân;

Thứ năm, văn bản về thừa kế quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; văn bản chấp thuận của người sử dụng đất đồng ý cho xây dựng công trình; văn bản thừa kế về nhà ở;

Thứ sáu, văn bản lựa chọn người giám hộ;

Thứ bảy, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ;

Thứ tám, văn bản thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng trước khi kết hôn; văn bản sửa đổi, bổ sung nội dung của thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng;

Thứ chín, văn bản ủy quyền giải quyết việc thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án xuất cảnh.

Đối với các giao dịch dân sự khác không thuộc 9 nhóm trên, việc công chứng sẽ được thực hiện theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và thống nhất dữ liệu

Cùng với việc mở rộng phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng, dự thảo cũng tập trung vào việc hiện đại hóa hoạt động công chứng thông qua các đề xuất lớn.

Cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất. Thay thế 2 cơ sở dữ liệu công chứng (của Bộ Tư pháp và địa phương) bằng 1 cơ sở dữ liệu công chứng duy nhất do Bộ Tư pháp xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất. Cơ sở dữ liệu này sẽ chứa thông tin về công chứng viên, tổ chức hành nghề, nguồn gốc tài sản, tình trạng giao dịch, biện pháp ngăn chặn và các văn bản công chứng.

Sử dụng dữ liệu thay thế giấy tờ. Cho phép tổ chức hành nghề công chứng khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai và các cơ sở dữ liệu khác để thay thế cho việc nộp các giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng. Người yêu cầu công chứng phải nộp phí khai thác dữ liệu.

Ngoài ra, dự thảo cũng điều chỉnh các quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện/địa bàn cấp huyện để phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, theo đó thay thế bằng "cụm địa bàn cấp xã/đơn vị hành chính cấp xã" tại các điều khoản liên quan. Quy định về "thành lập phòng công chứng" cũng được đề xuất bãi bỏ để phù hợp với lộ trình chuyển đổi, giải thể phòng công chứng đã được quy định tại Nghị định 104/2025.