Những vướng mắc này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật mà còn đòi hỏi những điều chỉnh kịp thời để phù hợp với các quy định pháp luật mới và thực tiễn hoạt động.

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng - những con số “biết nói”

Tiền tệ và ngân hàng là một lĩnh vực đặc thù của các tổ chức tín dụng (TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài cùng với một số tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến các khoản vay và sử dụng dịch vụ ngân hàng. Với quy mô hoạt động lớn, hệ thống quản trị điều hành phức tạp và mạng lưới rộng khắp, các hoạt động ngân hàng như cấp tín dụng, nhận tiền gửi, thanh toán diễn ra liên tục với số lượng lớn, tiềm ẩn nhiều rủi ro sai phạm theo hệ thống.

Công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng giúp phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi VPHC, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này.

Theo NHNN, vẫn có một số TCTD có vi phạm, như: Không chấp hành chế độ báo cáo; góp vốn, mua cổ phần vượt giới hạn; ban hành quy định nội bộ có nội dung không đầy đủ theo quy định của pháp luật; lập hợp đồng tín dụng không đủ các nội dung theo quy định của pháp luật; cấp tín dụng khi khách hàng không đủ điều kiện; không kiểm tra, giám sát sử dụng vốn vay và trả nợ của khách hàng theo quy định của pháp luật…

Đối tượng bị xử phạt VPHC chủ yếu là các doanh nghiệp với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực ngoại hối, như: Vi phạm về mục đích sử dụng khoản vay nước ngoài; vi phạm về không thực hiện đúng quy định về thủ tục hành chính đối với việc đăng ký khoản vay nước ngoài; vi phạm về gửi báo cáo không đúng thời hạn…

Số liệu thống kê của NHNN cho thấy, năm 2020, tổng số đối tượng bị xử phạt VPHC là 294 đối tượng (133 TCTD, 142 doanh nghiệp, 19 cá nhân) thu được số tiền xử phạt VPHC là 20,5 nghìn tỷ đồng. Năm 2023, tổng số đối tượng bị xử phạt VPHC là 388 đối tượng (197 TCTD, 177 doanh nghiệp, 14 cá nhân) thu được số tiền xử phạt VPHC là 40,8 nghìn tỷ đồng.

Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2024, tổng số đối tượng bị xử phạt VPHC là 219 đối tượng (145 TCTD, 64 doanh nghiệp, 10 cá nhân) thu được số tiền xử phạt VPHC là 29,8 nghìn tỷ đồng.

Các vi phạm chủ yếu là về cấp tín dụng, hoạt động ngoại hối, phân loại tài sản có, trích lập dự phòng và xử lý rủi ro, chế độ báo cáo.

Để đảm bảo việc xử phạt VPHC đúng đối tượng, hiệu quả, thời gian qua, NHNN thường xuyên tổ chức phổ biến, quán triệt các quy định pháp luật về xử phạt VPHC, đặc biệt là cho cán bộ làm công tác thanh tra, xử phạt. Các buổi tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý Nhà nước và xử lý VPHC được tổ chức nhằm trao đổi kinh nghiệm, giải đáp vướng mắc, đảm bảo áp dụng pháp luật một cách thống nhất và sát thực tế.

“Điểm nghẽn” trong thẩm quyền xử phạt hiện nay

Báo cáo tổng kết 4 năm (2020-2024) thi hành Nghị định số 88/2019/NĐ-CP ngày 14/11/2019 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng (đã được sửa đổi, bổ sung) của NHNN đã nêu rõ một số vấn đề nổi cộm về thẩm quyền xử phạt.

Khoản 5, Điều 53 Nghị định 88/2019/NĐ-CP quy định về thẩm quyền xử phạt VPHC của trưởng đoàn thanh tra do Giám đốc NHNN chi nhánh hoặc Cục trưởng Cục Thanh tra, giám sát ngân hàng ra quyết định. Điều này không phù hợp với quy định tại Luật Thanh tra năm 2022 cũng như Luật Thanh tra năm 2025.

Ảnh minh họa: ITN

Đồng thời, mặc dù mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có thể lên tới 1 tỷ đồng, thẩm quyền xử phạt của Chánh Thanh tra, giám sát ngân hàng chi nhánh (theo khoản 2, Điều 53 Nghị định 88) lại chỉ dừng ở 50 triệu đồng. Điều này tạo ra gánh nặng lớn cho Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng ở cấp cao hơn, khi một lượng lớn hồ sơ vượt thẩm quyền buộc phải chuyển lên để xử lý. Trong khi đó, thời hạn xử phạt VPHC lại ngắn và cấp trên thường không trực tiếp phát hiện vi phạm, gây khó khăn trong việc xử lý kịp thời và hiệu quả.

Mặt khác, Nghị định 26/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã sửa đổi quy định về cơ cấu tổ chức của NHNN, bao gồm cả Thanh tra ngành Ngân hàng. Sự thay đổi này đòi hỏi việc rà soát và điều chỉnh thẩm quyền xử phạt để phù hợp với cơ cấu tổ chức mới.

Kiến nghị và định hướng hoàn thiện

Để giải quyết những bất cập trên, NHNN đã đề xuất nhiều giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện thẩm quyền xử phạt.

Trước hết, cần rà soát và quy định rõ ràng thẩm quyền xử phạt của Thanh tra ngành Ngân hàng và các lực lượng khác có liên quan. Việc này phải đảm bảo tính phù hợp với sự thay đổi về cơ cấu, tổ chức của NHNN, các bộ, ngành và chính quyền địa phương các cấp sau quá trình sắp xếp theo các Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 60-NQ/TW.

Bên cạnh đó, cần bổ sung chế tài xử phạt đối với các trường hợp không thực hiện trích chuyển tài khoản theo yêu cầu của người có thẩm quyền, dựa trên Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Các Tổ chức tín dụng 2024.

Sửa đổi quy định về thẩm quyền xử phạt để phù hợp với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính vừa được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV.

Có thể thấy, việc hoàn thiện các quy định về thẩm quyền xử phạt VPHC là một bước đi cần thiết và cấp bách, không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, giám sát mà còn góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương trên thị trường tiền tệ và ngân hàng, đảm bảo sự phát triển lành mạnh và bền vững của ngành.