Bộ Ngoại giao chi phí lập dự án cao gấp 14,9 lần so với định mức

Kết luận thanh tra nêu, Ban Quản lý dự án xây dựng dự toán chi phí lập dự án đầu tư là 95,159 tỷ đồng, căn cứ trên cơ sở 1,8% giá trị xây lắp tạm tính. Tuy nhiên, Viện Kinh tế Xây dựng thẩm tra và xác định giá trị tạm ghi chỉ là 78 tỷ đồng, không nêu rõ căn cứ.

Ngày 30/1/2008, Bộ Ngoại giao phê duyệt chi phí lập dự án đầu tư là 78 tỷ đồng. Kết luận nêu: “Việc này diễn ra trước khi có thi tuyển kiến trúc và chưa xác định được tư vấn nước ngoài hay trong nước, nhưng Ban quản lý dự án đã xác định chi phí lập dự án ở mức cao ngang với thuế tư vấn nước ngoài”.

Theo định mức tư vấn tại Văn bản số 1751 ngày 14/8/2007 của Bộ Xây dựng, chi phí lập dự án chỉ là 5,24 tỷ đồng, trong khi Bộ Ngoại giao phê duyệt 78 tỷ đồng, cao gấp 14,9 lần so với định mức.

Cũng theo kết luận thanh tra, tháng 8/2008, Ban quản lý dự án lập dự toán điều chỉnh bổ sung kinh phí chuẩn bị đầu tư với giá trị 42,9 tỷ đồng, giảm từ 78 tỷ đồng do tính lại diện tích sàn xây dựng từ 178.000m² xuống 130.000m². Phần chi phí thiết kế xây dựng công trình là 96,525 tỷ đồng. Tổng chi phí lập dự án và thiết kế được Bộ Ngoại giao phê duyệt là 139,425 tỷ đồng, cao gấp 5,8 lần định mức.

Kiểm tra nội dung chi phí thiết kế và lập dự toán cho thấy, Viện Kinh tế Xây dưng có tham khảo các tài liệu nước ngoài. Tuy nhiên, giá trị dự toán 96,525 tỷ đồng đã bao gồm toàn bộ chi phí lập dự án, thiết kế kỹ thuật, bản vẽ thi công và lập tổng dự toán, nhưng Ban quản lý dự án vẫn trình Bộ Ngoại giao phê duyệt thêm 42,9 tỷ đồng chi phí lập dự án, dẫn đến tổng dự toán bị phóng đại, không đúng với tài liệu căn cứ.

Thực tế, so sánh với các dự án tương tự do Công ty Heerim thực hiện tại Việt Nam, chi phí thiết kế tính trên m² sàn của dự án Bộ Ngoại giao là 57,1 USD/m², cao hơn nhiều so với dự án EVN (19,9 USD/m²) và dự án Keangnam (20,4 USD/m²).

Việc Bộ Ngoại giao không thẩm định và so sánh chi phí này với các dự án tương tự là vi phạm nguyên tắc cạnh tranh, tiết kiệm chi phí và hiệu quả theo Quy chế thuê tư vấn nước ngoài được quy đinh tại Quyết định số 131/2007/QĐ-TTg và Thông tư số 09/2007/TT-BXD.

Không thẩm định lại dự toán, gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước

Mặt khác, Bộ Ngoại giao không tổ chức thẩm định lại dự toán do Công ty Heerim đề xuất, không xem xét, đối chiếu với giá trị các hợp đồng tương tự mà Công ty Heerim đã thực hiện tại Việt Nam như quy định để đàm phán giảm giá gói thầu phù hợp với các dự án tương tự, có nguy cơ gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước.

Theo kết luận thanh tra, ngày 13/11/2008, Ban quản lý dự án ký hợp đồng với Công ty Heerim để thực hiện gói thầu, nhưng thực tế vào tháng 10/2008, Công ty Heerim đã hoàn thành bản vẽ quy hoạch tổng mặt bằng 1/500, tức trước thời điểm ký hợp đồng. Việc này vi phạm nguyên tắc ký hợp đồng trước khi triển khai công việc và làm phát sinh rủi ro pháp lý.

Cũng theo kết luận, kế hoạch đấu thầu giai đoạn chuẩn bị đầu tư, hợp đồng với Công ty Heerim là trọn gói, trong đó có phần giám sát tác giả. Tuy nhiên, chi phí giám sát tác giả 770.153 USD (13,1 tỷ đồng) được tính theo thực tế người/tháng, vi phạm quy định hợp đồng trọn gói theo Điều 48, 49, 51 Luật Đấu thầu 2005.

Sau khi dự án chậm tiến độ, Ban quản lý dự án chấm dứt thuê Công ty Heerim và ký bổ sung hợp đồng với nhà thầu phụ Công ty Cổ phần Tư vấn đầu tư và Thiết kế xây dựng Việt Nam tăng thêm 6,035 tỷ đồng, gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước.

Tổng mức đầu tư do Công ty Heerim lập tháng 3/2009 là hơn 3.504 tỷ đồng, sau thẩm tra của Viện Kinh tế Xây dựng là hơn 3.484 tỷ đồng. Tuy nhiên, giá trị dự toán này cao hơn 3,55 lần so với định mức công bố của Bộ Xây dựng. Tổng mức đầu tư được lập tham khảo các dự án tương tự (Dự án D329 Bộ Công an, Trung tâm Hội nghị Quốc gia), nhưng các tư liệu chứng minh tham khảo chưa đầy đủ.

Sau nhiều lần điều chỉnh, tổng mức đầu tư tăng lên hơn 6.988,6 tỷ đồng gồm xây lắp 4.710 tỷ và thiết bị 1.455 tỷ. Trong đó, nhiều phần tăng chưa có cơ sở chứng minh, như 1.584,8 tỷ đồng tăng do tính chất đặc thù của công trình. Bộ Tài chính cũng không cung cấp được tài liệu chứng minh nhưng vẫn trình Thủ tướng Chính phủ chấp thuận tăng tổng mức đầu tư, dẫn đến nghi vấn về việc sử dụng ngân sách không minh bạch.

Tổng mức đầu tư tăng đột biến

Các gói thầu tăng đột biến so với tổng mức đầu tư ban đầu gồm TB-02, TB-04, TB-06, TB-09, XL-08…, với mức tăng hàng trăm tỷ đồng, làm tổng dự toán vượt xa dự toán ban đầu mà không có cơ sở pháp lý rõ ràng.

Trách nhiệm để xảy ra các thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm nêu trên thuộc về Bộ trưởng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao phụ trách Dự án, Ban quản lý dự án, Cục Quản trị - Tài vụ và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Các vi phạm trên đã gây lãng phí lớn nguồn lực công, làm tăng chi phí thực hiện dự án, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước. Việc lập dự toán cao bất thường, ký hợp đồng trước khi triển khai, không thẩm định chi phí tư vấn nước ngoài, và phê duyệt tổng mức đầu tư thiếu căn cứ đều vi phạm quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Đấu thầu, Thông tư số 05/2005, Thông tư số 09/2007 của Bộ Xây dựng và Quyết định 131/2007/QĐ-TTg.

Việc quản lý và sử dụng ngân sách đầu tư công trong dự án này thiếu chặt chẽ, không thực hiện đúng các nguyên tắc cạnh tranh, tiết kiệm chi phí và hiệu quả, dẫn đến tăng tổng mức đầu tư, phát sinh chi phí ngoài hợp đồng trọn gói, chưa tính toán đầy đủ chi phí thiết kế thực tế, gây thất thoát nguồn lực công.

Bài 3: Bỏ qua ý kiến cơ quan liên quan, tự ý trình Thủ tướng phê duyệt