Nghị quyết số 57-NQ/TW thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng trong công cuộc chuyển đổi số toàn diện đất nước. Hưởng ứng tinh thần đó, ngày 18/3/2025, Đảng ủy TAND tối cao đã ban hành Nghị quyết số 03, khẳng định chuyển đổi số là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, lâu dài và có ý nghĩa chiến lược trong tiến trình hiện đại hóa Tòa án.

Theo ông Ngô Hoài Thương, Phó Cục trưởng phụ trách Cục Công nghệ thông tin, TAND tối cao, chuyển đổi số trong ngành Tòa án không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin. Đó là sự thay đổi căn bản phương thức vận hành, cải cách quản trị, hiện đại hóa quy trình xét xử và cung cấp dịch vụ tư pháp theo hướng công khai, minh bạch, hiệu quả.

Dấu ấn trong tiến trình đổi mới và hiện đại hóa hoạt động tư pháp

Sau hơn nửa năm triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, chuyển đổi số trong ngành Tòa án đã đạt nhiều kết quả tích cực, tạo dấu ấn rõ nét trong tiến trình đổi mới và hiện đại hóa hoạt động tư pháp. Những thành tựu ban đầu này minh chứng cho sự quyết tâm và hiệu quả của các giải pháp đã và đang được triển khai.

Trong đó, phần mềm “Trợ lý ảo” được ngành Tòa án phát triển, nâng cấp với nhiều tính năng thông minh, hỗ trợ đắc lực Thẩm phán trong công tác chuyên môn từ tra cứu hồ sơ, tổng hợp án lệ đến tự động trích xuất văn bản pháp luật. “Trợ lý ảo” đang thực sự ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào thực tiễn xét xử, giúp các thẩm phán giảm gánh nặng thủ công, tập trung hơn vào công tác chuyên môn sâu.

Việc kết nối thành công với Trục liên thông văn bản quốc gia là một bước tiến quan trọng, đảm bảo việc gửi, nhận văn bản điện tử được thông suốt trong toàn hệ thống chính trị, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý hành chính và tố tụng.

Đáng chú ý là chiến dịch “90 ngày đêm” số hóa 2,5 triệu bản án, quyết định hôn nhân. Đây là một nỗ lực lớn nhằm làm sạch dữ liệu hộ tịch và đồng bộ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc số hóa và chuẩn hóa dữ liệu là chìa khóa để Tòa án có thể công khai thông tin một cách chính xác, minh bạch, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và kiểm tra.

Chuyển đổi số: Đòn bẩy cho công khai, minh bạch

Thời gian qua, TAND tối cao đã đưa vào sử dụng nhiều hệ thống công nghệ thông tin tiên tiến giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường tính chuyên nghiệp, công khai, minh bạch của Tòa án. Qua đó, góp phần tạo ra những giá trị lớn cho xã hội, giúp nâng cao hiệu quả phục vụ người dân tốt hơn.

Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia đóng vai trò quan trọng, giúp hệ thống Tòa án đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số, xây dựng Tòa án điện tử. Cụ thể, Tòa án thực hiện một số hoạt động trên nền tảng số, như: Quản trị nội bộ Tòa án, công khai hoạt động của Tòa án, cung ứng dịch vụ tư pháp công trực tuyến, tiến hành các hoạt động tố tụng điện tử và thu thập, tài liệu chứng cứ điện tử; chia sẻ dữ liệu của hệ thống Tòa án để triển khai xây dựng xã hội số, kinh tế số, nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành, quản trị quốc gia.

Đặc biệt, công khai là thuộc tính của hoạt động xét xử, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân, là phương thức hữu hiệu để kiểm soát quyền lực, đồng thời là cơ chế đề cao trách nhiệm của Thẩm phán trong thực thi quyền tư pháp. Chính vì vậy, công khai trong hoạt động của Tòa án là nguyên tắc được quy định trong Hiến pháp.

Theo đó, TAND tối cao đã đưa vào sử dụng Cổng Thông tin điện tử TAND tối cao; Cổng thông tin đào tạo Học viện Tòa án và các Trang thông tin điện tử của TAND cấp tỉnh; Trang thông tin điện tử công bố bản án… Qua đó, góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của Tòa án; tăng cường niềm tin của người dân vào hoạt động của Tòa án.

Mặt khác, hoạt động xét xử được minh bạch hóa thông qua việc việc ứng dụng công nghệ cho phép triển khai xét xử trực tuyến hoặc trực tuyến hóa phòng xử án. Điều này không chỉ giảm thiểu sự đi lại, tiết kiệm thời gian, chi phí cho đương sự mà còn tạo điều kiện cho công chúng tham dự hoặc theo dõi các phiên tòa công khai từ xa.

Ngoài ra, chuyển đổi số đang cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính tư pháp. Minh chứng là TAND tối cao đã thực hiện cung cấp một số dịch vụ tư pháp công trực tuyến, như: Gửi, nhận đơn tư pháp, tài liệu, chứng cứ và thực hiện cấp, tống đạt, thông báo văn bản của Tòa án thông qua phương tiện điện tử; đăng ký trực tuyến cấp sao bản án và tài liệu trong hồ sơ vụ án; nộp tạm ứng án phí, lệ phí, tiền phạt trực tuyến. Thông qua dịch vụ trực tuyến này, người tham gia tố tụng có thể nộp tạm ứng án phí, lệ phí, tiền phạt trực tuyến… Điều này giúp xử lý công việc nhanh chóng, hiệu quả, giảm bớt giấy tờ, tiết kiệm thời gian của người dân.

Thách thức và lộ trình phía trước

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số trong ngành Tòa án vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Đó là hệ thống công nghệ thông tin chưa đồng bộ, dẫn đến phân mảnh trong kết nối và vận hành. Hạ tầng kỹ thuật số tại nhiều Tòa án địa phương còn lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ mất dữ liệu và gián đoạn hoạt động.

Nguồn nhân lực công nghệ thông tin thiếu và yếu, đặc biệt ở các Tòa án khu vực, là một điểm nghẽn lớn. Hơn nữa, hạ tầng pháp lý chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, nhiều quy trình, quy định tố tụng hiện chưa được điều chỉnh phù hợp với môi trường số, ảnh hưởng đến việc áp dụng mô hình Tòa án điện tử; tâm lý e ngại thay đổi, chưa sẵn sàng tiếp cận môi trường làm việc số hóa vẫn còn tồn tại ở một bộ phận cán bộ.

TAND tối cao xác định chuyển đổi số và xây dựng Tòa án điện tử nhằm nâng cao hiệu quả, minh bạch và hỗ trợ người dân tiếp cận công lý dễ dàng. Thời gian tới, TAND tối cao sẽ tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm trong chuyển đổi số, như: Hoàn thiện thể chế, xóa bỏ rào cản, tạo thuận lợi cho chuyển đổi số; phát triển nhân lực; cung cấp dịch vụ tư pháp trực tuyến; đẩy mạnh xét xử trực tuyến, công khai hoạt động trên nền tảng số; ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ thẩm phán…

Quá trình chuyển đổi số sẽ nhiều khó khăn, thách thức, nhưng đó là xu thế tất yếu. Với sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng ủy, lãnh đạo TAND tối cao và sự nỗ lực đồng lòng của toàn ngành, ngành Tòa án Việt Nam vững tin sẽ hoàn thành mục tiêu xây dựng Tòa án điện tử vào năm 2027, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng trong kỷ nguyên số.