Hiệp thương – khâu khởi đầu quyết định chất lượng bầu cử

Theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và được cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật, hướng dẫn thi hành luật liên quan. Đặc biệt, trong 98 điều của Luật Bầu cử, có tới 40 điều quy định về vai trò, nhiệm vụ của MTTQ Việt Nam trong tham gia công tác bầu cử. MTTQ Việt Nam được giao trọng trách là chủ thể hiệp thương, lựa chọn, giới thiệu những người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, đồng thời tham gia phụ trách và giám sát quá trình bầu cử, thể hiện sự dân chủ của quá trình Nhân dân lựa chọn bầu ra cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất ở Trung ương và địa phương.

Trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa XV (2021), ba vòng hiệp thương đã lựa chọn được 868 người ứng cử từ hàng nghìn hồ sơ ban đầu, bảo đảm tỷ lệ hợp lý giữa nam và nữ, người ngoài Đảng, đại biểu dân tộc thiểu số, trí thức, công nhân, nông dân… Nhờ vậy, cơ cấu đại biểu trúng cử phản ánh được tính đại diện rộng rãi của xã hội.

Có thể nói, hiệp thương chính là bước “lọc đầu vào”, giúp lựa chọn những người tiêu biểu, xứng đáng nhất tham gia ứng cử, đồng thời hạn chế những trường hợp lợi dụng bầu cử để mưu cầu cá nhân.

Giám sát toàn diện từ khâu chuẩn bị đến kiểm phiếu

Cùng với hiệp thương, MTTQ giữ vai trò giám sát toàn diện trong các kỳ bầu cử. Hoạt động giám sát trải rộng trên nhiều nội dung: Việc lập danh sách cử tri, niêm yết công khai, bảo đảm không để sót hoặc trùng lặp; Việc lập danh sách ứng cử viên, quá trình vận động bầu cử, đảm bảo công khai, bình đẳng, đúng pháp luật; Giám sát tại các điểm bỏ phiếu, từ khâu phát phiếu, bỏ phiếu, đến kiểm phiếu và công bố kết quả.

Trong bầu cử Quốc hội khóa XV, MTTQ các cấp đã cử hàng chục nghìn lượt cán bộ, thành viên tham gia giám sát. Nhờ vậy, công tác bầu cử diễn ra an toàn, nghiêm túc, dân chủ, đạt tỷ lệ cử tri đi bầu cao (99,6%). Đây là minh chứng cho sự đồng thuận xã hội và hiệu quả của cơ chế giám sát do MTTQ đảm nhận.

Chủ tịch Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam Đỗ Văn Chiến kiểm tra, giám sát niêm yết danh sách đại biểu tại 1 điểm bầu cử tại tỉnh Kiên Giang (cũ) năm 2021. Ảnh: Hương Diệp

Ngăn ngừa tiêu cực, củng cố niềm tin của Nhân dân

Một trong những điểm quan trọng của hoạt động giám sát bầu cử là ngăn chặn tiêu cực, bảo vệ quyền lợi cử tri. Trong thực tế, MTTQ đã kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý các trường hợp vi phạm thể lệ bầu cử, vận động không đúng quy định, hay những bất cập trong công tác tổ chức.

Bà Lê Thị Thống, thành viên Ban Thường trực Ủy ban MTTQ phường Ngọc Thuỵ (cũ), Hà Nội chia sẻ: “Chúng tôi xác định giám sát bầu cử không chỉ là nhiệm vụ pháp luật giao, mà còn là trách nhiệm chính trị trước Nhân dân. Ở mỗi điểm bầu cử, cán bộ Mặt trận luôn hiện diện, góp phần củng cố niềm tin để cử tri yên tâm cầm lá phiếu”.

Chính cơ chế giám sát này đã giúp cuộc bầu cử trở thành ngày hội thực sự của Nhân dân, hạn chế tối đa tình trạng hình thức hoặc lợi dụng quyền lực. Lá phiếu của cử tri được bảo vệ, tiếng nói của Nhân dân được tôn trọng.

Bài học từ Tổng tuyển cử 1946 đến hôm nay

So sánh với cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946, có thể thấy sự phát triển mạnh mẽ của nền dân chủ Việt Nam: Năm 1946, Nhân dân lần đầu tiên thực hiện quyền công dân, trong hoàn cảnh đất nước mới giành độc lập, thù trong giặc ngoài bủa vây.

Ngày nay, cơ chế bầu cử được luật hóa chặt chẽ, với sự tham gia giám sát có hệ thống của MTTQ, bảo đảm tính minh bạch, công khai và sự đồng thuận xã hội.

Điểm chung là cả hai thời kỳ đều đặt Nhân dân ở vị trí trung tâm – Nhân dân vừa là chủ thể của quyền lực, vừa là người trực tiếp lựa chọn và giám sát những người đại diện cho mình.

Tiếp tục phát huy trong giai đoạn mới

Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra với công tác bầu cử và giám sát bầu cử ngày càng cao. Để đáp ứng, MTTQ Việt Nam cần tiếp tục: Đổi mới phương thức giám sát, ứng dụng công nghệ thông tin để theo dõi, tổng hợp kịp thời tình hình bầu cử; Nâng cao năng lực, kỹ năng của đội ngũ cán bộ Mặt trận tham gia giám sát; Tăng cường công khai, minh bạch thông tin để Nhân dân có thể giám sát cùng MTTQ; Phát huy vai trò phản biện xã hội trong việc hoàn thiện pháp luật về bầu cử.

Những giải pháp này sẽ giúp hoạt động giám sát ngày càng hiệu quả, bảo đảm cho mỗi cuộc bầu cử thực sự là ngày hội của toàn dân, đúng tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Từ Tổng tuyển cử 1946 đến các kỳ bầu cử ngày nay, tinh thần dân chủ, đại đoàn kết toàn dân tộc luôn được gìn giữ và phát huy. Vai trò giám sát của MTTQ Việt Nam chính là sự tiếp nối và phát triển của tinh thần ấy, bảo đảm rằng mỗi lá phiếu của cử tri là tiếng nói thật sự có giá trị, để Quốc hội và HĐND các cấp luôn là đại diện chân chính cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân.