Né tránh do hiểu sai quy định về nghĩa vụ thuế

Từ ngày 1/6/2025, Nghị định 70/2025/NĐ-CP yêu cầu các hộ kinh doanh (HKD) nộp thuế khoán có doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở lên, hoạt động trong các lĩnh vực bán lẻ, nhà hàng, ăn uống, khách sạn, siêu thị, vận tải hành khách, giải trí... sẽ phải bắt buộc sử dụng hoá đơn điện tử từ máy tính tiền. Điều này đồng nghĩa với việc các HKD sẽ cần trang bị thiết bị, phần mềm và xuất hóa đơn cho từng giao dịch, giúp cơ quan thuế dễ dàng nắm bắt doanh thu thực tế.

Dự kiến, khoảng 37.000 hộ và cá nhân kinh doanh đang nộp thuế khoán sẽ chịu tác động của quy định này.

Trước sự thay đổi này, nhiều HKD đã có những động thái khác nhau: Một số thông báo ngừng nhận thanh toán chuyển khoản, chỉ chấp nhận tiền mặt. Một số khác vẫn nhận chuyển khoản nhưng tăng giá bán, lý giải là do thực hiện theo luật thuế mới.

Đáng chú ý, trên mạng xã hội đang lan truyền thông tin chưa chính xác rằng các tài khoản cá nhân có tổng số tiền giao dịch (chuyển đến và đi) trên 1 tỷ đồng/năm sẽ bị truy thu 1,5% trên tổng giao dịch. Điều này đã khiến một số người bán hàng yêu cầu khách thanh toán toàn bộ bằng tiền mặt, hoặc nếu chuyển khoản thì sẽ xuất hóa đơn điện tử và trừ phí 1,5%.

Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, việc một số HKD "rỉ tai" nhau không nhận chuyển khoản chỉ là trường hợp cá biệt, không phải hiện tượng phổ biến trên thị trường. Lãnh đạo Cục Thuế nhấn mạnh, chính sách thuế không thay đổi mà chỉ có mức độ minh bạch được nâng cao. Ông khẳng định: "Việc “né” thuế sẽ bị truy thu, xử phạt, thậm chí xử lý hình sự nếu nghiêm trọng".

Tại tọa đàm "Hộ kinh doanh trước vấn nạn hàng giả và tuân thủ thuế", ngày 22/6/2025, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho biết phần lớn tâm lý bất an này đến từ việc thiếu thông tin, hiểu sai quy định về hóa đơn điện tử, máy tính tiền và nghĩa vụ thuế.

“Thực tế các hộ tại vùng sâu, vùng xa hoàn toàn không thuộc diện bị ảnh hưởng, vì vậy, việc dư luận cho rằng các bà bán rau phải xuất hóa đơn là không đúng”, bà Lê Thị Duyên Hải nói.

Đồng bộ nhiều giải pháp để nâng cao ý thức tuân thủ thuế cho các HKD

Để khắc phục tình trạng trên và xây dựng một nền tảng thu ngân sách vững chắc hơn, các cơ quan quản lý cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách và pháp luật, rà soát, sửa đổi các quy định về thuế đối với nhóm hộ kinh doanh. Cần có một bộ luật rõ ràng, đầy đủ và ổn định để định danh, phân loại và điều tiết hoạt động của nhóm kinh tế đặc thù này. Nghiên cứu và áp dụng các mô hình quản lý thuế tiên tiến của quốc tế, nhưng phải phù hợp với đặc thù kinh tế và xã hội Việt Nam.

Nghiên cứu đưa nhóm hộ kinh doanh vào luật một cách rõ ràng chi tiết hơn. Ảnh: B.S

Theo bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế phi truyền thống và thương mại điện tử đang bùng nổ, hộ kinh doanh không thể tiếp tục bị xem như 'vùng xám' của nền kinh tế. Định nghĩa lại hộ kinh doanh, truyền thông chính sách rõ ràng, minh bạch và ban hành luật riêng là những bước đi cần thiết để giữ chân lực lượng này trong khu vực kinh tế chính thức, đồng thời tạo nền tảng bền vững cho thu ngân sách và cải cách quản lý nhà nước.

Thứ hai, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa. Cần liên thông, tích hợp dữ liệu từ các cơ quan liên quan như đăng ký kinh doanh, ngân hàng, bảo hiểm xã hội, hải quan, v.v., để tạo ra cái nhìn toàn diện về hoạt động của HKD. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp phát hiện nhanh chóng các dấu hiệu bất thường, gian lận thuế. Cung cấp các công cụ trực tuyến thân thiện, dễ sử dụng để HKD có thể kê khai, nộp thuế dễ dàng. Thiết lập kênh hỗ trợ trực tuyến 24/7 để giải đáp kịp thời mọi thắc mắc về thuế.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Áp dụng các mức phạt nghiêm khắc, đủ sức răn đe đối với các trường hợp cố tình trốn thuế, gian lận thuế. Công khai thông tin các trường hợp vi phạm nghiêm trọng để nâng cao tính giáo dục và cảnh báo. 

Cuối cùng, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ và nâng cao ý thức tuân thủ thuế. Tuyên truyền sâu rộng về nghĩa vụ và quyền lợi của HKD trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Phổ biến các trường hợp điển hình về tuân thủ và vi phạm thuế. Sử dụng đa dạng kênh thông tin: báo chí, truyền hình, mạng xã hội, hội nghị, tập huấn. Đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ thuế về chuyên môn nghiệp vụ và kỹ năng giao tiếp. Cung cấp thông tin thuế đầy đủ, dễ hiểu, kịp thời, giúp HKD thực hiện đúng.

Đồng thời, khuyến khích các hiệp hội ngành nghề, tổ chức xã hội tham gia vào công tác tuyên truyền, vận động HKD tuân thủ pháp luật thuế. Tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng, nơi mà việc tuân thủ pháp luật là điều hiển nhiên và được tôn trọng.

Việc siết chặt quản lý thuế đối với HKD không chỉ là một nhiệm vụ cấp bách mà còn là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ và quyết tâm cao của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Các giải pháp cần được triển khai một cách tổng thể, có lộ trình rõ ràng, kết hợp hài hòa giữa các biện pháp hành chính nghiêm minh, ứng dụng công nghệ hiện đại và công tác tuyên truyền nâng cao ý thức.

Thực hiện tốt công tác này sẽ góp phần quan trọng vào việc tăng thu ngân sách Nhà nước, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thuế. Quan trọng hơn, nó góp phần xây dựng một nền kinh tế nơi mọi thành phần kinh tế đều thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, cùng đóng góp vào sự phát triển bền vững và thịnh vượng chung của đất nước.