Áp lực dồn về trung tâm, hình ảnh quen thuộc, bài toán cũ

Gần hai tháng Quốc hội họp cũng là khoảng thời gian Trụ sở TCDTW tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh vận hành trong tình trạng “nội bất xuất, ngoại bất nhập”. 1.047 lượt tiếp công dân, hơn 120 đoàn đông người từ 25 tỉnh, thành phố, cho thấy thực trạng khiếu kiện chưa hề thuyên giảm.

Dễ nhận thấy xu hướng chây ỳ, kéo dài, lặp lại đơn thư không mới đang gia tăng. Các địa phương phía Nam và khu vực miền Trung – Tây Nguyên tiếp tục là “điểm phát” nhiều đoàn công dân nhất. Việc khiếu kiện không chỉ dừng lại trong trụ sở mà còn lan ra các khu vực như vườn hoa Mai Xuân Thưởng, Văn phòng Trung ương Đảng, thậm chí nhà riêng lãnh đạo.

Trong bối cảnh đó, Trụ sở TCDTW vẫn giữ được kỷ cương trong tiếp nhận – xử lý – điều phối; phối hợp tốt với lực lượng an ninh, các bộ ngành liên quan và chính quyền địa phương. Tuy nhiên, như một “trạm trung chuyển áp lực quốc gia”, chính Trụ sở TCDTW đang gánh trên vai những phần việc mà lẽ ra, cấp địa phương phải xử lý từ sớm, từ xa.

Khi dữ liệu rời rạc và chế tài chưa đủ sức răn đe

Bên cạnh việc thiếu phối hợp chủ động từ nhiều địa phương, một thực tế không thể phủ nhận là hệ thống dữ liệu tiếp công dân hiện nay còn manh mún, thiếu liên thông. Những đoàn công dân đã từng được tiếp tại địa phương, có trường hợp được trả lời nhiều lần nhưng vẫn xuất hiện tại Trung ương với nội dung cũ. Việc thiếu hệ thống tích hợp, kiểm tra lịch sử xử lý đơn thư liên vùng khiến công tác sàng lọc, hướng dẫn, phân loại gặp nhiều khó khăn.

Luật sư Diệp Năng Bình, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh nhận xét: “Khi chưa có hành lang pháp lý rõ ràng để xử lý hành vi cố tình chây ỳ, gửi đơn nhiều lần không đúng quy định, xúc phạm cán bộ tiếp dân…, thì hiệu quả quản trị công vụ luôn bị kéo lùi. Cần sớm có nghị định chuyên biệt xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiếp công dân và giải quyết khiếu nại tố cáo”.

Thêm vào đó, cơ chế kiểm tra, thanh tra trách nhiệm người đứng đầu địa phương chưa được thực hiện đầy đủ. Nhiều tỉnh có công dân kéo ra Hà Nội nhưng không cử tổ công tác phối hợp, hoặc phối hợp chỉ mang tính hình thức. Việc thiếu quy định buộc trách nhiệm cá nhân, nhất là Chủ tịch UBND cấp tỉnh, khiến vòng lặp “chuyển đơn – né tránh – trung ương tiếp” chưa thể phá vỡ.

Trụ sở TCDTW không chỉ làm tốt vai trò tiếp dân, mà còn trở thành “bộ lọc” giúp nhận diện các điểm nóng tiềm ẩn, đề xuất xử lý từ sớm, từ gốc. Ảnh minh họa, một buổi tiếp công dân do Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong chủ trì. Ảnh: Lan Anh

Từ “trạm tiếp dân” đến “trạm điều phối chính sách”

Điều đáng ghi nhận là Trụ sở TCDTW không chỉ làm tốt vai trò tiếp dân, mà còn trở thành “bộ lọc” giúp nhận diện các điểm nóng tiềm ẩn, đề xuất xử lý từ sớm, từ gốc. Thống kê từ Ban TCDTW trong kỳ họp cho thấy đã có 12 tổ công tác của địa phương đến Hà Nội phối hợp, tuyên truyền, vận động hơn 160 công dân trở về địa phương để được xem xét theo quy định.

Tuy nhiên, nếu chỉ trông chờ vào sự phối hợp tự nguyện là chưa đủ. Phải trao cho Trụ sở TCDTW quyền chủ động phân tích, đánh giá rủi ro và đề xuất cơ chế chính sách mang tính phòng ngừa.

Báo cáo tổng hợp kỳ họp lần này đã kiến nghị rõ: Phải khẩn trương nghiên cứu xây dựng Nghị định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiếp dân, xử lý đơn. Song song đó, cần nâng cấp Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm tích hợp liên ngành, liên địa phương, liên cấp, hạn chế tình trạng lặp đơn, né trách nhiệm, kéo dài vụ việc.

Ngoài ra, cần tăng cường thanh tra trách nhiệm Chủ tịch UBND các tỉnh có tỷ lệ khiếu kiện đông người, dài ngày, đặc biệt là các địa phương có công dân chây ỳ lưu trú dài ngày tại Thủ đô Hà Nội. Đây là bước đi cần thiết, không chỉ để bảo vệ hình ảnh ngành Thanh tra, mà còn là phép thử cho năng lực hành chính công của hệ thống chính quyền địa phương.

Có thể nói, tiếp dân không phải chuyện nhỏ. Đó là nơi thể hiện rõ nhất thái độ quản trị của một chính quyền: Dám đối thoại, dám lắng nghe, dám chịu trách nhiệm. Nhưng để giữ được trận tuyến ấy, ngành Thanh tra không thể chỉ dựa vào tinh thần trách nhiệm mà còn cần thể chế mạnh, công cụ đủ, nhân lực tinh để giữ vững lòng tin của Nhân dân qua từng buổi tiếp./.