Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

Tại bài viết “Chống lãng phí”, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, để nắm bắt cơ hội, đẩy lùi thách thức, gia tăng mạnh mẽ nguồn lực chăm lo cho Nhân dân, làm giàu cho đất nước trong giai đoạn cách mạng mới, xây dựng tương lai tốt đẹp, công tác phòng, chống lãng phí cần được triển khai quyết liệt, đồng bộ với những giải pháp hữu hiệu.

Và một trong những giải pháp trọng tâm cần chú trọng là: Tập trung hoàn thiện và tổ chức triển khai có hiệu quả thể chế phòng, chống lãng phí; xử lý nghiêm các cá nhân, tập thể có hành vi, việc làm gây thất thoát, lãng phí tài sản công.

Ngày 17/1/2025, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 231-QĐ/TW về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Một trong những nguyên tắc để thực hiện Quy định này là, cá nhân phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi lãng phí của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ, trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công (gọi tắt là người đấu tranh chống lãng phí) và người thân được thực hiện các biện pháp bảo vệ kịp thời, bảo đảm an toàn; được bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Hiện nay, Bộ Tài chính đang tổ chức lấy ý kiến các đoàn đại biểu Quốc hội, bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp… về dự án Luật Tiết kiệm, chống lãng phí.

Điều 5 dự thảo Luật quy định cụ thể về phát hiện lãng phí và trách nhiệm xử lý thông tin lãng phí, bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí.

Theo đó, thông tin phát hiện lãng phí gồm tin, bài được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng; ý kiến phản ánh, kiến nghị, tố cáo hoặc thông tin được cung cấp dưới hình thức khác theo quy định của pháp luật.

Công dân có quyền cung cấp thông tin cho người đứng đầu, thủ trưởng cấp trên trực tiếp nơi để xảy ra lãng phí, cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán hoặc đăng tải thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Người đứng đầu nhận được thông tin có trách nhiệm kiểm tra, làm rõ thông tin phát hiện lãng phí; trường hợp có lãng phí phải ngăn chặn, khắc phục kịp thời; xử lý hoặc trình cấp có thẩm quyền xử lý sai phạm và công khai kết quả; giải trình trước cơ quan chức năng về việc để xảy ra lãng phí.

Cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán nhận được thông tin về lãng phí có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức làm rõ, ngăn chặn và kịp thời xử lý hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý.

Cơ quan thông tấn, báo chí thực hiện trách nhiệm của mình trong việc phát hiện, phản ánh hành vi gây lãng phí.

Dự thảo Luật nghiêm cấm mọi hành vi cản trở cung cấp thông tin; đe dọa, trả thù, trù dập, xúc phạm người đấu tranh chống lãng phí, người thân của họ.

Đồng thời, dành việc quy định chi tiết về xử lý thông tin, biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ cho Chính phủ.

Mở rộng đối tượng bảo vệ

Dựa trên việc so sánh với Điều 9 Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013, luật sư Phạm Thanh Dạ Quỳnh (Văn phòng Luật sư Vạn Bảo, Hà Nội) chia sẻ về một số điểm mới của Điều 5 dự thảo Luật Tiết kiệm, chống lãng phí như sau:

Một là, dự thảo đã cụ thể hóa hơn hình thức thông tin phát hiện lãng phí.

Dự thảo bổ sung các hình thức "ý kiến phản ánh, kiến nghị, tố cáo" và nhấn mạnh "thông tin được cung cấp dưới hình thức khác theo quy định của pháp luật".

Điều này cho thấy sự mở rộng và cụ thể hóa hơn về các kênh thông tin được công nhận, bao gồm cả "tố cáo" một hình thức phản ánh có tính pháp lý cao hơn "phản ánh dưới hình thức khác" chung chung.

Dự thảo thay thế cụm từ "Người phát hiện lãng phí" bằng "Công dân". Mặc dù cả hai đều mang nghĩa rộng, việc sử dụng "Công dân" mang tính chính xác về mặt pháp lý hơn, nhấn mạnh quyền và trách nhiệm của mọi công dân Việt Nam trong việc phát hiện và cung cấp thông tin lãng phí.

Ngoài ra, việc dùng "đăng tải” thay vì chỉ “cung cấp” thông tin cho các phương tiện thông tin đại chúng cũng mở rộng hơn, tăng chủ động hơn từ phía công dân, tất nhiên phải theo quy định của pháp luật.

Hai là, mở rộng và làm rõ đối tượng được bảo vệ là "người đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ". Đây là điểm cải tiến quan trọng nhất nhằm khuyến khích và tạo điều kiện an toàn hơn cho công dân tham gia chống lãng phí.

Cụ thể, dự thảo thay đổi từ bảo vệ "người cung cấp thông tin phát hiện lãng phí” sang "người đấu tranh chống lãng phí" mang ý nghĩa tích cực, mạnh mẽ hơn, thể hiện sự ghi nhận vai trò chủ động, kiên trì theo đuổi, phanh phui hành vi lãng phí của công dân trong công cuộc này.

Quan trọng hơn, việc bảo vệ cả "người thân" của họ là một bước tiến lớn, giúp người phản ánh, tố cáo, tố giác yên tâm hơn khi hành động mà không lo ảnh hưởng đến gia đình, đây là một trong những rào cản lớn nhất khiến nhiều người e ngại.

Ba là, nâng cao tính minh bạch trong việc công khai kết quả xử lý.

Dự thảo thay thế "thông báo công khai kết quả" bằng "công khai kết quả xử lý".

Sự thay đổi này nhấn mạnh hơn vào tính công khai của kết quả xử lý cụ thể, thay vì chỉ là việc thông báo chung chung. Điều này thể hiện tinh thần minh bạch cao hơn trong việc xử lý các hành vi lãng phí.

Những thay đổi này cho thấy dự thảo Luật Tiết kiệm, chống lãng phí đang hướng tới một cơ chế phát hiện và xử lý lãng phí hiệu quả hơn, đồng thời tăng cường bảo vệ những người dũng cảm lên tiếng vì lợi ích chung.

Về biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ, luật sư Phạm Thanh Dạ Quỳnh kỳ vọng, khi Luật Tiết kiệm, chống lãng phí được Quốc hội thông qua, Chính phủ sẽ chi tiết hóa đầy đủ nội dung bảo vệ (danh tính, thông tin cá nhân, tính mạng, sức khoẻ, tài sản, danh dự, nhân phẩm, vị trí công tác, việc làm); quyền của người đấu tranh; trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong bảo vệ… đã được nêu tại Quy định số 231-QĐ/TW của Bộ Chính trị đảm bảo đồng bộ với các quy định pháp luật khác và cập nhật kịp thời những phát sinh phù hợp thực tiễn trong cuộc sống.

Đặc biệt là phải xây dựng hệ thống chế tài đủ mạnh khi xử lý tổ chức, cá nhân vi phạm những hành vi bị cấm.