Liêm chính - thước đo nâng cao giá trị doanh nghiệp

Cùng với minh bạch và trách nhiệm giải trình, liêm chính được coi là một trong những yếu tố then chốt tạo nên hệ thống quản trị tốt, hướng đến tạo dựng môi trường kinh doanh công bằng. Một môi trường kinh doanh công bằng sẽ hình thành khi mỗi doanh nghiệp không tìm kiếm lợi nhuận bằng mọi giá, không bất chấp những giới hạn đạo đức của cộng đồng. Xây dựng môi trường kinh doanh liêm chính là điều kiện không thể thiếu để Việt Nam tiếp tục thu hút các khoản đầu tư có chất lượng.

Với nhiều nỗ lực tăng cường liêm chính trong kinh doanh, năm 2022, Việt Nam đã giới thiệu bộ Chỉ số kinh doanh liêm chính Việt Nam. Đây là công cụ đầu tiên đánh giá mức độ thực hiện liêm chính trong kinh doanh của các doanh nghiệp ở Việt Nam.

Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của doanh nghiệp trong công tác phòng, chống tham nhũng, đặc biệt là khu vực ngoài Nhà nước. Luật yêu cầu doanh nghiệp xây dựng quy tắc đạo đức nghề nghiệp, quy tắc ứng xử và cơ chế kiểm soát nội bộ để phòng ngừa tham nhũng. Ngoài ra, một số loại hình doanh nghiệp, như công ty đại chúng, tổ chức tín dụng và tổ chức xã hội, còn phải áp dụng các quy định về công khai, minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích và chế độ trách nhiệm của người đứng đầu. 

Không chỉ ở Việt Nam mà văn hóa liêm chính nói riêng và công tác phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp nói chung là xu hướng chung của các doanh nghiệp trên thế giới muốn phát triển bền vững. Đây là công cụ mang tính bắt buộc, là cách tiếp cận mang lại lợi ích lâu dài. Bởi phòng, chống tham nhũng tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, giúp các chủ thể được bảo vệ về mặt pháp lý. Điều này đồng nghĩa với việc uy tín, danh tiếng của doanh nghiệp về tính thanh liêm được công chúng ghi nhận trên quy mô toàn cầu.

Chẳng hạn ở Thụy Điển có chính sách chỉ những doanh nghiệp đạt mức độ liêm chính cao mới được tham gia các đoàn tháp tùng lãnh đạo Nhà nước. Chính điều này đã tạo ra động lực rất lớn để doanh nghiệp thực thi một cách hiệu quả.

Cần sự chung tay của cả Nhà nước và doanh nghiệp

Tại Việt Nam, liên quan đến trách nhiệm của doanh nghiệp trong phòng, chống tham nhũng, chúng ta đã có những quy định rất cụ thể. Như vậy, về mặt pháp lý, đã có đầy đủ hệ thống pháp luật để các doanh nghiệp hoạt động. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn xảy ra những trường hợp doanh nghiệp bị xử lý về hành vi hối lộ, liên quan đến tham nhũng, tiêu cực.

Điều này cho thấy, nếu chỉ tập trung vào hệ thống quy định của pháp luật thì chưa đủ mà vẫn cần cơ chế khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp trong thúc đẩy văn hóa liêm chính, trong phòng, chống tham nhũng.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, Trưởng Ban Pháp chế. Ảnh: quochoi.vn

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI), Trưởng Ban pháp chế, chương trình tuân thủ nội bộ của doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy liêm chính của doanh nghiệp. Do đó, việc xây dựng chính sách rõ ràng, đào tạo nhân viên, thiết lập kênh phản ánh nội bộ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro. Nhưng thực tế cho thấy, doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam chưa chú trọng đến vấn đề này; quy định cũng chưa thật sự mạnh.

Đồng thời, minh bạch và truyền thông cũng là một yếu tố quan trọng. Trong đó, các sáng kiến về công khai thông tin, truyền thông liêm chính, chia sẻ về mô hình thực tiễn tốt sẽ giúp tạo hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp.

Ngoài ra, vấn đề hợp tác giữa các tổ chức nghề nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp, cơ quan Nhà nước là những đơn vị không thể thiếu trong việc giám sát hoạt động của doanh nghiệp.

Từ những phân tích, đánh giá trên, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng có một số nhóm vấn đề lớn cần tập trung triển khai để văn hóa liêm chính, phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp đi vào thực chất và phát huy hiệu quả.

Thứ nhất, đó là hoàn thiện pháp lý và hướng dẫn thực thi. Đây là yếu tố tiền đề, then chốt, là hành lang pháp lý quan trọng trong tổ chức thực hiện.

Thứ hai, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp và phòng ngừa rủi ro pháp lý. Trong đó, doanh nghiệp cần hướng dẫn hệ thống kiểm soát nội bộ; phát triển chương trình đào tạo, tập huấn; khuyến khích hình thành vai trò của hiệp hội doanh nghiệp làm sao để các hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng tham gia sâu hơn vào thị trường trong lĩnh vực này.

Thứ ba, tăng cường hợp tác công tư trong công tác phòng, chống tham nhũng; thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên giữa cơ quan Nhà nước và doanh nghiệp. Thậm chí nếu chúng ta có bộ chỉ số đo lường tính liêm chính của doanh nghiệp cho những doanh nghiệp tiên phong là điều quan trọng và có thể hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cuối cùng, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh: “Ở Việt Nam đã có những bước chuyển quan trọng. Chúng ta đã có công cụ pháp lý và điều quan trọng là cần tập trung hơn vào vấn đề thực thi. Cũng cần phải kết hợp giữa chế tài với chuyển động nội bộ, đào tạo, truyền thông. Muốn thành công thì phải có sự kết hợp giữa cả 2 phía Nhà nước và doanh nghiệp”.