Vượt tổng mức đầu tư được phê duyệt

Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, chỉ sau 5 tháng kể từ khi dự Dự án được phê duyệt (từ tháng 7-12/2009), tổng dự toán giai đoạn thiết kế kỹ thuật đã vượt tổng mức đầu tư được phê duyệt tới 608 tỷ đồng.

Tuy nhiên, Ban Quản lý Dự án (QLDA) không thực hiện thẩm tra dự toán và cũng không báo cáo Bộ Ngoại giao về tình trạng vượt tổng mức đầu tư, mà vẫn triển khai ký hợp đồng với các nhà thầu.

Đến tháng 10/2011, tư vấn nước ngoài hỗ trợ quản lý dự án lập tổng mức đầu tư là hơn 4.900 tỷ đồng, vượt hơn 1.450 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư được phê duyệt.

Thời điểm này, dự án đã ký hợp đồng 8 gói thầu, trong đó 4 gói thầu cọc khoan nhồi đã hoàn thành thi công, 4 gói thầu móng, hầm, chống mối đang thi công. Ban QLDA không cung cấp được văn bản báo cáo Bộ Ngoại giao về việc tăng tổng mức đầu tư, đồng thời vẫn trình Bộ phê duyệt dự toán thi công, tổ chức chỉ định thầu và thi công các hạng mục công trình.

Như vậy, giá trị hợp đồng đã vượt hơn 904 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư được phê duyệt và vượt hơn 1.887 tỷ đồng so với chi phí xây dựng và thiết bị, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo quy định tại khoản 3, Điều 3 Nghị định số 12/2009/NĐ-CP.

"Đi ngược" với chỉ đạo của Thủ tướng

Theo Văn bản số 1866 ngày 3/11/2008 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Ngoại giao được phép triển khai một số công việc thuộc giai đoạn chuẩn bị đầu tư song song với việc phê duyệt dự án, nhưng phải lập dự toán, thẩm định và phê duyệt theo quy định.

Thực tế, Bộ Ngoại giao đã không thực hiện đúng quy định này, mà triển khai các công việc phê duyệt dự toán các gói thầu, ký hợp đồng và tiến hành thi công là các công việc thuộc giai đoạn thực hiện đầu tư đồng thời với việc trình điều chỉnh tổng mức đầu tư dự án.

Điều này dẫn đến việc chỉ riêng việc ký hợp đồng xây lắp và thiết bị đã vượt tổng mức đầu tư, trái với nguyên tắc quản lý chi phí tối đa được phép sử dụng để đầu tư xây dựng và vi phạm khoản 17, Điều 12 Luật Đấu thầu năm 2005, đồng thời "đi ngược" với chỉ đạo của Thủ tướng tại Văn bản 1866.

Hậu quả là tổng mức đầu tư dự án này từ tháng 7/2012 phải điều chỉnh lên gần 6.947 tỷ đồng, gấp hơn 2 lần so với tổng mức đầu tư ban đầu làm phát sinh nhiều vướng mắc, chậm tiến độ của dự án, có nguy cơ gây thiệt hại, lãng phí cho ngân sách Nhà nước và nợ đọng vốn của một số nhà thầu đã ký hợp đồng cho cả dự án.

Nợ đọng vốn gần 60 tỷ đồng

Kết luận thanh tra chỉ ra, việc vượt tổng mức đầu tư và không tuân thủ quy định thẩm tra dự toán dẫn đến nhiều hệ lụy trực tiếp như phát sinh tranh chấp hợp đồng với các nhà thầu, ảnh hưởng tiến độ thi công.

Thanh tra Chính phủ dẫn ví dụ, nhà thầu TB-09 không đồng ý ký phụ lục điều chỉnh hợp đồng theo giai đoạn, đề nghị thanh lý hợp đồng, làm chậm tiến độ các gói thầu XL-08, XL-09, TB-02. Một số nhà thầu đã ký phụ lục giai đoạn 1 nhưng chưa ký giai đoạn 2, 3 vì khối lượng nhỏ hoặc giá không được chấp thuận.

Giá trị tạm ứng chưa thu hồi giai đoạn 1 của các gói thầu là gần 233 tỷ đồng, trong đó có 117,1 tỷ đồng là giá trị thiết bị, vật tư đã nghiệm thu nhưng chưa lắp đặt, có nguy cơ không sử dụng được. Một số thiết bị đã hết thời hạn bảo hành, ngừng sản xuất hoặc không còn linh kiện thay thế, gây nguy cơ không thể bảo trì.

Tổng giá trị vật tư, khối lượng phát sinh đã thi công nhưng chưa nghiệm thu và bàn giao là hơn 292,5 tỷ đồng, bao gồm 109,4 tỷ đồng nghiệm thu hoàn thành chưa thanh toán 117,1 tỷ đồng vật tư đã nghiệm thu nhưng chưa lắp đặt và hơn 66 tỷ đồng khối lượng phát sinh chưa nghiệm thu từ năm 2016. Nếu trừ đi tiền tạm ứng chưa thu hồi gần 233 tỷ đồng, còn nguy cơ nợ đọng vốn gần 60 tỷ đồng kéo dài từ 7-9 năm.

Như vậy, việc vượt tổng mức đầu tư không chỉ dẫn đến chậm tiến độ mà còn tạo ra nợ đọng vốn, lãng phí ngân sách, nguy cơ thất thoát và thiệt hại cho dự án.

Bỏ qua cảnh báo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính

Theo kết luận thanh tra, ngày 17/7/2012, Bộ Ngoại giao gửi Văn bản số 1445 trình điều chỉnh tổng mức đầu tư tăng gấp đôi. Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính đều có ý kiến cảnh báo, kiến nghị kiểm toán tổng mức đầu tư trước khi phê duyệt.

Cụ thể, Văn bản số 348 ngày 23/8/2012 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư có ý kiến “Với mức đầu tư dự kiến điều chỉnh lên tới 6.947 tỷ đồng, gấp 2 lần so với quyết định đầu tư ban đầu là vượt quá khả năng gấp đôi ngân sách Nhà nước".

Còn tại Văn bản số 481 ngày 7/9/2012, Bộ Tài chính kiến nghị Bộ Ngoại giao nên đặt vấn đề để Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán tổng mức đầu tư làm căn cứ để Bộ Ngoại giao phê duyệt theo thẩm quyền.

Điều đáng nói, Bộ Ngoại giao đã không tiếp thu các ý kiến này, không thực hiện kiểm toán mà vẫn trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh tổng mức đầu tư.

Những vi phạm nêu trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân như Bộ Ngoại giao triển khai dự án không tuân thủ đúng quy định của Thủ tướng Chính phủ và pháp luật về quản lý dự án đầu tư xây dựng; Ban QLDA và Cục Quản trị - Tài vụ không thực hiện thẩm tra dự toán, không báo cáo tình trạng vượt tổng mức đầu tư, vẫn ký hợp đồng và triển khai thi công; thiếu kiểm soát chặt chẽ trong việc thanh toán, nghiệm thu, và quản lý vật tư, dẫn đến nợ đọng vốn kéo dài và nguy cơ lãng phí.

Hậu quả là tổng mức đầu tư dự án tăng vọt, ngân sách không đủ khả năng bố trí, dẫn đến phân kỳ đầu tư, chậm tiến độ, nợ đọng vốn kéo dài, tranh chấp hợp đồng, và nguy cơ lãng phí, thất thoát nguồn lực.

Bài 4: Lập, phê duyệt dự toán gói thầu vượt chi phí, gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước